Градот што му стана познат на светот по укинувањето на границите повторно ги воведува

На брегот на Мозел, на местото каде што се среќаваат Луксембург, Франција и Германија, се наоѓа еден мал град кој стана многу попознат по негова големина. Шенген нема големи плоштади, големи музеи, ниту пак забрзан градски центар. Неговото име, меѓутоа, носи идеја што го промени начинот на кој милиони Европејци живеат, работат и патуваат.

Токму овде, на брод укотвен на реката, пет европски држави во 1985 година го потпишаа договорот што ќе стане темел на заедничкиот простор без редовни контроли на внатрешните граници. 40 години подоцна, додека низ Европа повторно се воведуваат полициски проверки, Шенген се соочува со необичен парадокс: градот што му стана познат на светот по укинувањето на границите повторно ги воведува.

Град во кој три држави се наоѓаат на неколку минути возење

Шенген е сместен на југоистокот на Луксембург, покрај реката Мозел, која на овој дел од европската карта претставува природна граница меѓу државите. Од едната страна е Луксембург, преку реката е Германија, додека француската територија се наоѓа недалеку оттаму. Со автомобил е можно да се помине низ три земји за само неколку минути, без потреба патувањето да се претвора во низа од гранични процедури.

Таквата положба не е само географска љубопитност. Таа објаснува зошто токму ова место стана симбол на европската интеграција. Кога Луксембург, Франција, Германија, Белгија и Холандија на 14 јуни 1985 година го потпишаа Шенгенскиот договор, целта беше постепено да се отстранат контролите на заедничките граници и да се овозможи поедноставно движење на луѓето меѓу државите.

Договорот беше потпишан на бродот „МС Принцес Мари-Астрид“, на Мозел, во близина на местото каде што денес се наоѓа спомен-обележјето за овој историски настан. Бродот остана дел од приказната за Шенген, а градот доби необичен туристички идентитет: неговото име стана синоним за слободата на движење низ Европа.

Денес Шенгенската зона опфаќа 29 држави, вклучувајќи ги повеќето членки на Европската Унија, но и Норвешка, Исланд, Швајцарија и Лихтенштајн. За патниците тоа значи дека преминувањето од една во друга земја во вообичаени околности не подразбира редовна пасошка контрола на внатрешните граници. Но тоа не значи дека границите не постојат, ниту пак дека државите никогаш не можат привремено да воведат контроли.

Токму таа можност во последните години повторно стана важна.


Владите се повикуваат на безбедносните ризици, миграциите и потребата да покажат дека имаат контрола врз влезот во земјата. Но, привремените мерки можат да потраат со месеци, а нивното повторување го отвора прашањето колку идејата за слободно движење е отпорна на политичките притисоци.

За патниците што еднаш или неколку пати годишно ја преминуваат границата, контролата може да значи само дополнително чекање. За луѓето што секојдневно патуваат на работа, превезуваат стока или работат од двете страни на границата, последиците се многу поконкретни. Неколку минути застој во еден правец можат да се претворат во сериозен проблем кога се повторуваат секој работен ден.

Во околината на Шенген, каде што соседните држави се дел од истиот секојдневен простор, разликата меѓу животот со граница и животот без неа не е апстрактна политичка тема. Таа се мери со времето поминато во автомобил, организацијата на работниот ден и неизвесноста околу тоа колку ќе трае патот што претходно бил рутински.

Луксембург е особено интересен пример. Оваа мала држава се потпира на голем број работници кои секојдневно доаѓаат од соседните земји. Франција, Германија и Белгија не се само соседи на картата, туку и дел од пазарот на трудот кој функционира благодарение на едноставното прекугранично движење.

Истото важи и за подрачјето на Мозел, каде што локалната економија, трговијата и туризмот не застануваат на државните линии.

Што останува кога ќе се отстранат симболите?

Шенген не е метропола што ги привлекува посетителите со бескрајна низа од знаменитости. Тоа е мало место во кое историјата на европскиот договор се среќава со секојдневието на локалната заедница. Посетителите можат да се прошетаат покрај Мозел, да ја запознаат локалната винска традиција и да го посетат Европскиот музеј на Шенген, посветен на настанокот и развојот на просторот на слободно движење.

Токму таа скромност го прави градот интересен. На неговите улици нема многу нешта што на прв поглед би навестиле дека овде се наоѓа едно од најважните места во современата европска историја. Шенген не стана симбол затоа што е голем, туку затоа што договорот потпишан на неговата река го промени секојдневието далеку надвор од неговите граници.

Денес европскиот проект се соочува со прашањето како истовремено да одговори на безбедносните предизвици и да ја сочува слободата на движење која децении наназад ја претставуваше како едно од своите најголеми достигнувања.

За градот на Мозел, расправата за иднината на Шенген има и дополнителна димензија. Неговото име остана врзано за ветувањето дека европските граници повеќе нема да бидат пречка за секојдневниот живот. Кога на патиштата во негова близина повторно ќе се појават контроли, тој контраст станува повидлив отколку било каде на друго место.

Извор: BIZlife.rs
Фото: Magnific