Американската вселенска агенција НАСА потврди дека нејзиниот вселенски телескоп „Свифт“, тежок приближно 1.500 килограми, наскоро ќе навлезе во Земјината атмосфера. По речиси 22 години поминати во орбитата, научната мисија на овој опсерваториски сателит дефинитивно заврши, а обидот за негово спасување не успеа. Експертите предупредуваат дека одредени делови од телескопот би можеле да го преживеат минувањето низ атмосферата и да стигнат до површината на Земјата.
Според најновото официјално соопштение на НАСА, се очекува телескопот „Свифт“ да навлезе во Земјината атмосфера утре, на 4 ноември, околу 9:30 часот по средноевропско време.
Сепак, американските вселенски сили, кои го следат неговото движење, предупредуваат дека можно е отстапување од околу 11 часа. Поради тоа, точното време на навлегување во атмосферата сè уште не може со сигурност да се утврди.
Од НАСА предупредуваат дека не го знаат местото на кое би можеле да завршат деловите од телескопот што евентуално ќе ги преживеат исклучително високите температури.
Се обидоа да го спасат телескопот, но мисијата пропадна
НАСА со месеци се обидуваше да го спречи предвременото завршување на мисијата, која донесе исклучително важни резултати во истражувањето на вселената.
За спасувањето на телескопот беше ангажирана американската компанија „Каталист спејс“, која разви специјално роботско летало наречено „Линк“.
Планот беше „Линк“ да му се приближи на телескопот „Свифт“, да го фати со помош на три роботски раце и да го подигне на поголема височина, каде што би можел да продолжи со научните набљудувања.
Роботското летало беше лансирано на 3 јули 2026 година, но во текот на мисијата се појавија сериозни технички проблеми.
Поради дефект во системите за контрола на ориентацијата, „Линк“ почнал неконтролирано да се врти. Инженерите успеале делумно да ја вратат контролата, но за стабилизирање на леталото, било потрошено значително количество гориво.
Иако се приближило до „Свифт“ на само 12 до 15 километри, леталото немало доволно гориво за безбедно да ја изврши планираната операција за фаќање и подигнување на телескопот.
Поради тоа, НАСА и компанијата „Каталист спејс“ во август се откажаа од операцијата за спасување.
„Линк“ ја заврши својата мисија на 25 септември, кога повторно навлезе во Земјината атмосфера, додека „Свифт“ продолжи да ја губи височината.
Сонцето го забрза падот на телескопот
Една од главните причини за забрзаното спуштање на „Свифт“ е зголемената активност на Сонцето.
Имено, кога Сонцето е поактивно, доаѓа до загревање и ширење на горните слоеви на Земјината атмосфера. Со тоа се зголемува отпорот што дејствува врз сателитите во ниската Земјина орбита.
Иако на тие височини атмосферата е исклучително разредена, нејзиното влијание е доволно силно со текот на времето да ги забавува вселенските летала и постепено да ја намалува височината на нивната орбита.
„Свифт“ немал сопствен погонски систем со кој би можел да ја надомести загубата на височина.
Последното научно набљудување го направил на 20 октомври, кога се наоѓал на околу 275 километри над површината на Земјата.
На таа височина отпорот на атмосферата станал преголем за инструментите да можат стабилно да ги следат своите цели во вселената. Телескопот преминал во безбеден режим на работа, а оперативниот тим потоа испратил команда со која мисијата била завршена.
Каде ќе паднат деловите од телескопот и дали постои опасност за луѓето?
Според процените на НАСА, најголемиот дел од телескопот би требало да согори и да се распадне при минувањето низ атмосферата. Сепак, не е исклучено одредени компоненти да стигнат до површината на планетата.
Експертите сметаат дека најверојатно остатоците, доколку ги има, ќе завршат во океанот, но засега тоа не може да се потврди.
Поради карактеристиките на орбитата на „Свифт“, потенцијалната зона на навлегување во атмосферата е ограничена на појасот меѓу 20,6 степени северна и 20,6 степени јужна географска ширина. Ова ги опфаќа делови од Африка, Австралија, Азија, Средна и Јужна Америка, како и огромни океански површини.
НАСА проценува дека веројатноста преживеаните остатоци да повредат некого на Земјата е приближно 1:2.100. Станува збор за процена на вкупниот ризик од овој настан, а не за веројатноста од повреда на одредено лице.
Агенцијата, заедно со американските вселенски сили, продолжува да го следи движењето на телескопот и да ги ажурира пресметките за неговото навлегување во атмосферата.
„Свифт“ беше лансиран на 20 ноември 2004 година од Флорида, а неговата првична мисија требаше да трае само 2 години. Сепак, телескопот остана активен речиси 22 години.
Неговата главна задача беше проучување на исклучително моќните космички експлозии познати како изблици на гама-зрачење. Станува збор за едни од најенергичните појави во вселената, кои можат да настанат при колапс на масивни ѕвезди или при спојување на неутронски ѕвезди.
Една од посебните способности на „Свифт“ беше брзо да ги регистрира ваквите настани, да ја одреди нивната местоположба и да ги насочи своите инструменти кон нив за да собере дополнителни податоци. Во текот на мисијата регистрирал повеќе од 2.000 изблици на гама-зрачење и проучувал повеќе од 1.400 експлозии на супернови.
Ги набљудувал и црните дупки, активните галаксии, кометите и астероидите, а податоците собрани со неговите инструменти придонеле за објавување на околу 7.000 научни трудови.
Иако обидот за спасување на „Свифт“ не успеа, од НАСА истакнуваат дека мисијата зад себе остава огромно научно наследство.
Податоците собрани во текот на изминатите 20 години ќе продолжат да се користат во астрономските истражувања, дури и откако телескопот ќе престане да постои.
Извор:
Nova.rs
Фото: Magnific