Што можеме да научиме од Античка Атина за дебатата и несогласувањето во ерата на социјалните медиуми

Во Античка Атина агората бил јавен простор (форум) каде што граѓаните можеле да се соберат за да размислуваат, да не се согласуваат и да одлучуваат заедно. Била регулирана од длабоко вкоренети општествени принципи кои обезбедувале жива, инклузивна и здрава дебата.

Денес, нашите јавни дебатирања се префрлени онлајн, на дигиталните канали и форуми на социјалните медиуми. На овие простори најчесто им недостигаат заеднички правила и кодови, па наместо тоа, алгоритмите одлучуваат кои гласови се издигнуваат, а кои се занемарени.

Нашите разговори сега се обликувани од системи дизајнирани да го максимираат ангажманот, а не разбирањето. Алгоритамската популарност, а не точноста или праведноста, го одредува досегот. Ова создава парадокс. Уживаме во слобода да зборуваме, но нашиот говор е ограничен од сили кои се надвор од наша контрола. Гласните гласови доминираат. Нијансираните гласови бледнеат. Бесот патува побрзо од размислувањето. Во овој пејзаж еднаквото учество е речиси недостижно, а искрениот говор може да донесе многу реален ризик.

Некаде помеѓу камените скали на Атина и денешните екрани изгубивме нешто суштинско за нашиот демократски живот и дијалог - рамнотежата помеѓу еднаквоста на гласот и храброста да се каже вистината, дури и кога е опасна. Двата антички идеали за слобода на говорот, исегорија и паррезија, можат да ни помогнат повторно да ја пронајдеме.

Античките идеи што сè уште нè водат

Во Атина, исегорија се однесувала на правото на говор, но не се застанувало само на правото или пристапот. Сигнализирала и на споделена одговорност, посветеност на праведноста и идејата дека јавниот живот не треба да биде управуван само од моќните.

Терминот парезија, пак, може да се дефинира како смелост или слобода во говорењето. Повторно постои нијанса. Парезија не е безгрижна искреност, туку етичка храброст. Се однесувала на должноста да се зборува вистината, дури и кога таа вистина предизвикува непријатност или опасност.

Овие идеали не биле апстрактни принципи. Тие биле граѓански практики, научени и зајакнати преку учество. Жителите на Атина разбирале дека демократскиот говор е и право и одговорност и дека квалитетот на јавниот живот зависи од карактерот на неговите граѓани.

Дигиталната сфера го промени контекстот, но не и важноста на овие доблести. Без норми што ја поддржуваат еднаквоста на гласот и го поттикнуваат кажувањето вистина, слободата на говорот станува ранлива на искривување, заплашување и манипулација. Појавата на содржина генерирана од вештачка интелигенција ги интензивира овие притисоци. Граѓаните сега мора да се снајдат не само со човечките гласови, туку и со оние произведени од машини што ги замаглуваат границите на кредибилитетот и намерата.

Да се биде слушнат станува привилегија

На современите платформи видливоста е нееднакво распределена и често непредвидлива. Алгоритмите имаат тенденција да ги засилуваат идеите што предизвикуваат силни емоции, без оглед на нивната вредност. Заедниците што веќе се соочуваат со маргинализација можат да бидат неслушнати, додека оние што се гласни како резултат на провокација, можат да доминираат во дебатите.

На интернет, исегоријата е предизвикана на нов начин. Малку луѓе се формално исклучени од неа, но многумина се структурно невидливи. Правото да се зборува останува, но можноста да се биде слушнат е нееднаква. Во исто време, парезијата станува понеизвесна. Зборувањето со искреност, особено за спорни прашања, може да ги изложи поединците на вознемирување, лажно претставување или штета врз угледот.

Градење граѓани, а не публика

Жителите на Атина сфатиле дека демократските доблести не се појавуваат сами од себе. Исегоријата и парезијата се одржувале преку навики стекнати со текот на времето: слушањето како граѓанска должност, зборувањето како споделена одговорност и препознавањето дека јавниот живот зависи од карактерот на неговите учесници. Во нашата ера, најблискиот еквивалент е граѓанското образование, просторот каде што граѓаните ги практикуваат диспозициите што ги бара демократскиот говор.

Со претворање на училниците во мали агори, учениците можат да ги научат овие постулати. Во практика ова значи водење дискусии и дебати каде што учениците треба да ги потврдат информациите, да ги артикулираат и образложат аргументите, јавно да ги ревидираат своите ставови или да се вклучат со почит во спротивставените аргументи.

Овие навики се спротивставуваат на притисоците на дигиталниот свет. Тие го забавуваат разговорот во простори дизајнирани за брзина. Воведуваат рефлексија во средини дизајнирани за реакција. Тие нè потсетуваат дека демократскиот дискурс не е претстава, туку споделена одговорност.

Враќање кон духот на агората

Предизвикот на нашата ера не е само технолошки, туку и образовен. Ниеден алгоритам не може да нѐ научи на одговорност, храброст или праведност. Ова се квалитети формирани преку искуство, рефлексија и практика. Агората можеби ја променила формата, но нејзината цел опстојува. Да се зборува и слуша со рамноправност, со чесност, храброст и грижа - тоа сè уште е срцето на демократијата.

Извор: theconversation.com

Фото: Freepik