Кои европски земји имаат најзагаден воздух?
Италија има сериозен еколошки проблем бидејќи има највисоки локални концентрации на опасни честички PM 2,5 во Европа. Овие ситни честички прашина продираат длабоко во белите дробови и во крвотокот, а настануваат поради патниот сообраќај, рафинериите, цементарниците, согорувањето на фосилните горива и шумските пожари.
Според најновиот извештај на Европската агенција за животна средина (ЕЕА) за квалитетот на воздухот, до 20 отсто од мерните станици во Европа забележале нивоа на загадување над важечките стандарди на ЕУ, пишува „Еуроњуз“.
Во периодот од 2024 до 2025 година, највисоките годишни просечни вредности се забележани на југот на Италија. Градовите Чеље Месапика и Торкијароло имаа најлоши резултати со измерени 117 микрограми на метар кубен (µg/m³), односно 113 µg/m³, што е далеку над годишната граница на ЕУ од 25 µg/m³.
Зошто е толку загаден воздухот?
Џанлуиџи де Џенаро, професор по хемија и влијание врз животната средина од Универзитетот во Бари, ги објаснува причините.
- Како што видовме и претходно, таквите скокови главно се последица на согорувањето на биомаса во зима, најмногу од домашните камини - вели тој и додава дека загадувањето станува посериозно поради намалената способност на атмосферата во тој дел од годината да ги распрска штетните честички. Тоа се случува поради понискиот и погуст граничен слој, најнискиот дел од Земјината атмосфера.
Освен Италија, во истиот период граничните вредности беа над нормалата и во регионите на осум други земји, вклучувајќи ги Полска, Хрватска, Босна и Херцеговина, Србија, Северна Македонија, Романија и Турција.
Изненадувачки податок е забележан дури и во Данска, каде што на една локација во Копенхаген се измерени 95 µg/m³.
Некои од највисоките концентрации во Европа се забележани во Сараево и во индустриските подрачја на Северна Македонија.
Балканот и Источна Европа со највисоки стапки на смртност
Токму Балканот и Источна Европа се региони со највисока проценета стапка на смртност на 100.000 жители поврзана со долготрајната изложеност на честички PM2,5. Меѓу најпогодените земји се Албанија, Бугарија, Грција и Романија.
Италија повторно отскокнува со проценета стапка од 101 смртен случај, што е значително повеќе од земјите со слична големина како Шпанија 41, Франција 34 и Германија 37. Најниски стапки се забележани на северот на Европа: Исланд, Финска, Шведска, Естонија и Норвешка.
Сепак, општо гледано, повеќе од девет од десет Европејци се изложени на небезбедни концентрации на загадување на воздухот според построгите стандарди на Светската здравствена организација (СЗО), која границата за PM2,5 ја поставува на само 5 µg/m³.
На кои загадувачи треба да се внимава?
За жал, PM2,5 не е единствениот опасен загадувач. „Квалитетот на воздухот се подобрува, но на 20 отсто од мерните станици во Европа загадувањето и понатаму е над пропишаните стандарди за квалитет на воздухот на ЕУ“, наведува ЕЕА. Агенцијата предупредува на PM10, уште една честичка која може да се вдиши, како и на приземниот озон.
Тој настанува со меѓусебно дејство на сончевата светлина со јаглеводородите и азотните оксиди од издувните гасови и оџаците, а неговата стапка е повеќе од удвоена од 1900 година наваму. Уште една штетна материја е бензо(а)пирен (БаП), кој настанува од чадот од цигарите, загорена храна и издувните гасови од фосилните горива.
Според експертите, превенцијата започнува со едноставни навики. Професорот Де Џенаро препорачува луѓето во градските подрачја да избегнуваат проветрување на домовите во време на најголемите сообраќајни метежи, односно тоа да го прават дури по 9 часот наутро.
Прочистувачот на воздух може делумно да помогне во чистењето на воздухот во затворените простории. Експертите од ЕЕА советуваат користење исклучиво сертифицирани печки, како и избегнување активности на отворено во периоди на најголема концентрација на штетни материи. Корисно е и да се информирате за нивоата на загадување преку апликации кои нудат податоци во реално време.
Фото: freepik