Откриен непознат јазик на глинена плочка под рушевините на древно царство во Турција
Древниот град Хатуша во денешна Турција, некогаш престолнина на моќното Хетитско Царство кое владеело со северно-централниот дел на Анадолија за време на бронзената доба, со децении им го привлекува вниманието на археолозите.
Станува збор за едно од најважните светски наоѓалишта за проучување на древните јазици и пишаните извори, а токму таму е откриена трага од досега непознат јазик кој би можел да понуди нови согледувања за развојот на индоевропските јазици.
На локалитетот Хатуша археолозите во текот на повеќе од сто години истражувања пронашле околу 30.000 глинени плочки со клинесто писмо кои нудат исклучително детален увид во историјата, обичаите, религијата и секојдневниот живот на жителите на Анадолија од бронзената доба. Поради својата исклучителна културна и историска вредност, Хатуша во 1986 година е вклучена на Списокот на светско наследство на УНЕСКО.
Неочекувано откритие на глинена плочка
Поголемиот дел од досега пронајдените текстови се напишани на хетитски јазик, кој се смета за најстар потврден индоевропски јазик. Токму на ова големо јазично семејство му припаѓаат многу денешни европски јазици. Освен на хетитски, истражувачите на плочките пронашле и текстови напишани на лувиски, палајски и хатиски јазик.
Меѓутоа, за време на ископувањата спроведени во 2023 година археолозите наишле на целосно неочекувано откритие. Во еден култен текст е пронајдена рецитација запишана на јазик кој досега не ѝ бил познат на науката.
Според зборовите на истражувачите, хетитскиот текст во кој е пронајден тој фрагмент упатува на јазик со кој се зборувало во областа Калашма, регион сместен на северозападната граница на Хетитското Царство.
Припаѓа на анадолската група индоевропски јазици
Иако научниците сè уште не успеале целосно да ја дешифрираат содржината на пронајдениот запис, потврдиле дека се работи за јазик кој припаѓа на анадолската гранка на индоевропските јазици. Во истата група се наоѓаат и хетитскиот, лувискиот и палајскиот јазик.
Експертите објаснуваат дека индоевропските јазици сочинуваат едно од најголемите јазични семејства во светот и денес опфаќаат голем дел од Европа и од Индискиот Потконтинент. Се смета дека сите тие потекнуваат од заеднички праиндоевропски јазик. Според една од водечките теории, тој прајазик се развил на подрачјето околу Црното Море, односно на просторот на денешна јужна Украина, додека баскискиот останал изолиран јазик кој не му припаѓа на тоа јазично семејство.
Јазикот од Калашма ги изненади истражувачите
Се претпоставува дека древната Калашма се наоѓала во близина на денешните турски градови Болу или Гереде, недалеку од подрачјето на кое некогаш се зборувал палајскиот јазик.
Сепак, интересно е што новооткриениот јазик покажува поголема сличност со лувискиот јазик, кој бил распространет во југоисточните делови на Хетитското Царство, отколку со палајскиот кој се зборувал поблиску до подрачјето на Калашма.
Идните истражувања би можеле да откријат уште изгубени јазици
Засега е идентификуван само мал дел од јазикот на кој се зборувало во Калашма, но истражувачите веруваат дека идните археолошки ископувања низ Анадолија би можеле да донесат нови натписи и дополнителен материјал кој би овозможил подобро разбирање на овој одамна изгубен јазик.
Новото откритие уште еднаш потврдува колку е важна Хатуша за проучување на древните цивилизации. Наодите од овој локалитет не ја откриваат само политичката и културната историја на Хетитското Царство, туку и скриените траги од јазици кои со илјадници години биле изгубени, а денес постепено откриваат нови делови од историјата на човештвото.
Фото: принтскрин/јутјуб