Доналд Трамп сака да го земе Гренланд, а од Белата куќа потврдија дека сите опции се во игра, меѓу нив дури и употреба на сила, пишува Би-би-си.
Воена операција е само една од дијапазонот на економски и политички можности што се разгледуваат, со оглед на тоа дека би станувало збор за напад на една земја членка на НАТО над друга. Но, таквиот потег би претставувал кошмар за воената алијанса, а многу веројатно и егзистенцијален проблем. Трамп повеќепати изјави дека Гренланд е од витално значење за американската национална безбедност, тврдејќи без докази дека од сите страни е опколен со кинески и руски бродови.
Со помош на американски, британски и дански експерти Би-би-си ги разгледува опциите што американскиот претседател би можел да ги земе предвид, како и можните оправдувања за секоја од нив.
Воена акција
Воените аналитичари посочуваат дека молскавичната операција за заземање на Гренланд може да се изврши релативно лесно, но дека последиците би биле огромни. Иако е географски масивен, Гренланд има околу 58.000 жители, од кои околу една третина живеат во престолнината Нук, додека остатокот на западниот брег. Територијата нема сопствена војска, а за нејзина одбрана е задолжена Данска, која има ограничени воздухопловни и поморски средства на самото место за покривање толкава територија. Огромни делови се под надзор на дански специјалци кои главно се потпираат на санки со впрегнати кучиња.
Сепак, Данска во текот на изминатата година значително ги зголеми вложувањата во одбраната на Арктикот и северноатлантските области, меѓу нив и за Гренланд.
Огромната површина, малиот број жители и ограничениот контингент на данска војска го прават Гренланд лесна мета за САД, кои имаат повеќе од 100 војници кои се постојано распоредени во базата Питуфик на северозападниот крај на островот. Овој објект во теорија би можел да послужи како логистичка база за идни операции.
Ханс Тито Хансен, дански експерт за безбедност, објаснува дека на Алјаска е распоредена 11. воздушно-десантна дивизија со две арктички бригади оспособени за падобрански и хеликоптерски мисии. Таа би била примарна ударна сила во каква било инвазија, со поддршка од воздухопловни сили и поморски средства.
Неговата процена ја потврдува и Џастин Крамп, резервен офицер на британската војска.
- САД имаат надмоќна поморска сила и способност да ангажираат прилично голем број војници. Лесно можат да испратат доволен број војници за да има по еден на само неколку жители и тоа во само еден транспорт. Таа опција би била немилосрдна, но потенцијално би можела да се изврши без да се пролее капка крв, со голема веројатност за многу мал отпор - истакнува тој.
Сепак, одредени аналитичари велат дека е малку веројатно дека би имало воена операција, имајќи ги предвид големите последици по односите меѓу САД и Европа.
- Тоа очигледно би било спротивно на секое меѓународно право. Не само што тие не се закана за САД, туку и се сојузници во иста алијанса - вели Мик Малрој, поранешен маринец и агент на ЦИА.
Тој верува дека ако Белата куќа почне да се приближува до воена операција, тоа би наишло на голем отпор од пратениците, кои може да се повикаат на Законот за воена моќ, кој е смислен да ја ограничи можноста на претседателот за започнување војна без одобрение од Конгресот.
Купување на Гренланд
САД имаат длабоки џебови, но Гренланд не е на продажба, порачуваат и од Нук и од Копенхаген.
Ако има желба да се продаде Гренланд, таквата трансакција би била исклучително комплицирана. Какви било средства би морал прво да присвои Конгресот, а за купувањето би била потребна поддршка и од две третини од Сенатот, што, според аналитичарите, би било тешко да се обезбеди. Договорот би морала да го одобри и ЕУ.
Иако Трамп теоретски може да постигне едностран договор без прашување на Гренланд или на Конгресот, експертите веруваат дека веројатноста за тоа сценарио е многу мала.
- Човек може да замисли ситуација во која Данска, САД и Гренланд ги договараат условите за трансфер на територија, но за тоа да биде целосно во согласност со меѓународното право, договорот би морал да вклучува учество на Гренланд поради нивно сопствено самоопределување - истакнува Моника Хакими, професорка по меѓународно право на Универзитетот Колумбија.
Не е јасно и колку би можело да чини купувањето. Тоа би можело да ги искомплицира работите за Трамп. Можноста за трошење милијарди, дури и билиони долари на американските даночни обврзници за купување на островот окован со лед би можела да помине многу лошо кај поддржувачите на претседателот.
Сепак, неуспехот за купување на островот би можел да ја направи воената опција попривлечна за Трамп, особено во администрација поттикната од неодамнешниот успех во Венецуела, верува Крамп.
Кампања за придобивање на жителите на Гренланд
Анкетите покажуваат дека мнозинството Гренланѓани сакаат независност од Данска. Но, истите испитувања покажуваат и дека тие не сакаат да се дел од САД.
Америка би можела да ги зајакне напорите за придобивање на наклонетоста на жителите со краткорочни финансиски поттикнувања или можни идни економски бенефити. Разузнавачките служби на САД го зајакнаа надзорот на гренландските движења за независност, вложувајќи напори за препознавање на личности кои би ги поддржале целите на администрацијата, навестија американските медиуми.
Според Имран Бајоуни, геостратешки аналитичар при Атлантскиот совет во Вашингтон, кампањата со влијание е многу поверојатна од воена акција и таа би можела да помогне Гренланд да се турне кон независност.
- Кога Гренланд ќе прогласи независност, американската влада би можела да стане негов партнер, а цената на воената акција е превисока - вели тој.
Овој вид партнерства не се без преседан. На пример, САД постигнаа слични договори со пацифички земји како Палау, Микронезија и Маршалските Острови - независни земји кои ѝ дозволија на Америка пристап до сопствените права на одбрана. Во замена за тоа, жителите добија можност да живеат и работат во САД.
Но, тоа можеби не би го задоволило Трамп, кој веќе има моќ да однесе на Гренланд онолку трупи колку што сака, според постојните договори. Сепак, тие не би ѝ дале на Америка право на сопственост над огромните резерви на минерали закопани под ледот на Гренланд.
Каква било кампања за „земање“ на Гренланд, не сметајќи на воена акција, би била неуспешна додека жителите се спротивставуваат на таа идеја, смета Хансен.
Засега ниедна политичка партија на островот не води кампања да стане дел од Америка.
- Многу е поверојатно Гренланд повторно да стане член на ЕУ. На актуелната американска администрација ѝ остануваат три години, додека народот на Гренланд пред себе има хоризонт од веројатно илјада години - заклучува данскиот аналитичар.
Извор:
BBC
Фото: Freepik