„Училиштата се без поглед и без свеж воздух“: Пораката на еден педагог од 1926 година денес звучи како најостра критика на образованието

- Природата е пространа, светла, полна со убавина и свежина, додека училиштата претежно се без поглед, светлина и без свеж воздух - рeченицата што српскиот учител и педагог Михаило М. Станојевиќ ја објавил пред точно сто години во списанието „Учител“ звучи како најостра современа критика на денешните образовни установи. Но, ова не било забелешка за естетиката, туку дел од визионерско движење кое се обидело од корен да го промени начинот на кој учат децата.

Помеѓу отвореното небо и задушливата, затворена училница, на почетокот на 20 век се поставило прашањето што почнало да ја тресе тогашна Европа: Дали четирите ѕида се навистина најдоброто место за растење и едукација на едно дете?

Училницата како здравствена закана

На почетокот на 20 век одговор на ова прашање не барале само педагозите, туку и лекарите, хигиеничарите и градските управи. Најголем покренувач на промените била туберкулозата, чумата на тоа време која најжестоко ги погодувала децата во задушливите и мрачни простории.

Вистинскиот пробив се случил во 1904 година во предградието на Берлин (Шарлотенбург), каде што во борова шума била основана првата училишна установа на отворено. Наставата била комбинирана со престој на свеж воздух, одмор, физичка активност и правилна исхрана. Моделот со брзина на пожар се проширил во Велика Британија, Франција и САД.

Србија и Балканот - пионери на превентивната педагогија

Приказната за училиштата на отворено не го заобиколила ниту нашиот регион. Една од највлијателните личности во српската педагогија, Сретен Аџиќ, организирал училници на отворено во Јагодина уште во 1903 година, додека наставата под крошните на дрвјата официјално започнала во 1908 година.

Интересно е што концептот на Аџиќ не бил насочен само кон лекување на болните деца, туку кон превенција, целта била да се спречи здравите деца да се разболат поради престој во лоши простории што не исполнуваат услови. Јагодинското учителско училиште набрзо станало европски пример за тоа како во наставата можат да се вклопат паркот, земјоделската работа и практичните работилници.

Неговите полски училници биле замислени превентивно - целта не била само да се лекуваат болните деца, туку да се спречи здравите деца да трпат последици од лошите, затворени училишни простории.

Кој бил Михаило М. Станојевиќ?

Текстот на Станојевиќ од 1926 година не треба да се гледа како осамен крик или носталгична забелешка. Тој бил угледен учител, автор на педагошка литература чија работа и денес ја проучува Универзитетот во Белград.

За Станојевиќ и неговите современици, природата не била само место за прошетки и одмор од наставата, туку и средина во која учениците можеле непосредно да учат и да стекнуваат знаења.

Лекција за 21 век: Колку простор навистина ни е потребен?

Иако училиштата на отворено историски го изгубиле приматот со развојот на модерната медицина и ерата на антибиотиците во борбата против туберкулозата, суштинското прашање што го поставиле останало до денес без соодветен одговор.

Денес, во ерата на екраните, седентарниот начин на живот и бетонските училишни дворови, реченицата напишана пред цел еден век звучи како директно прашање до современите министерства за образование: Ако природата е светла, пространа и полна со воздух, зошто детето би престојувало во неа само кога ѕвони за одмор?

Извор: 6yka.com 
Фото: Facebook