Научниците истражуваа зошто луѓето сѐ уште веруваат во духови и клетви
Довербата во науката не значи отфрлање на натприродното. Напротив, ново американско истражување покажува дека луѓето што се потпираат на разумот, но задржуваат одредени верски врски, можат да веруваат во духови, магија и клетви.
Замислете да мора да преспиете во куќа во која ноќе наводно се слушаат чекори, а вратите сами од себе се затвораат. Дали би поверувале дека станува збор за стари подови и провев или би помислиле дека во куќата постои нешто што не можете да го објасните?
Иако живееме во време во кое науката нуди одговори на сè поголем број прашања, верувањето во духови, магија, клетви и други натприродни појави не исчезнало. Новото американско истражување покажува дека довербата во науката не мора да значи и отфрлање на таквите уверувања. Кај одреден дел од населението овие две работи можат да постојат истовремено, пишува „Сајенс алерт“.
Што се случува со верувањата кога слабее влијанието на религијата?
Истражувачите се интересираа како се однесуваат луѓето кон натприродните појави во општество во кое верските институции постепено го губат авторитетот.
Дали слабеењето на влијанието на религијата значи и исчезнување на верувањето во духови, магија и невидливи сили? Или луѓето едноставно почнуваат самостојно да избираат во што ќе веруваат?
Социолозите Пол Фроз од Универзитетот Бејлор, Исаија Кинг од Универзитетот Карсон-Њуман и Руичјан Ли од Американскиот универзитет ги анализираа одговорите на 1.812 возрасни Американци собрани во рамките на истражување од 2025 година.
Посебно внимание истражувачите му посветија концептот кој го нарекуваат „секуларен рационализам“.
Станува збор за пристап според кој науката е главниот пат за разбирање на светот, моралните одлуки треба да се засноваат на разумот и човечкото искуство, а духовните прашања да се толкуваат независно од верските авторитети.
Меѓутоа, високиот степен на секуларен рационализам не значи автоматски и целосно отфрлање на религијата. Меѓу испитаниците имаше и такви што веруваат во Бог, се изјаснуваат како верници или редовно присуствуваат на верски обреди, но истовремено сметаат дека за духовните прашања може да се одлучува и без потпирање врз институционалната религија.
Луѓето што ѝ веруваат на науката можат да веруваат и во магија
Истражувачите ги споредија ставовите на испитаниците со три групи натприродни верувања: верување во чуда, магија и секојдневни суеверија.
Во категоријата верување во магија се сместени духови, клетви, верување дека предметите можат да содржат духови, комуникација со мртвите, предвидување на иднината и други слични појави.
Суеверијата опфатија секојдневни постапки како избегнување одредени зборови или дејства поради страв дека би можел да се расипе посакуваниот исход.
Резултатите покажаа интересна шема: испитаниците што имаа поизразен секуларно-рационалистички поглед на светот поретко веруваа во чуда, но истовремено беа посклони кон верување во магија и суеверие.
Оваа поврзаност беше посебно изразена кај луѓето што задржале одредени верски врски. Кај атеистите и лицата што не практикуваат религија таквата шема не беше јасно уочлива.
Истражувачката Руичјан Ли укажа и на значајна разлика меѓу верниците. Околу 40 отсто од оние што го прифаќаат секуларниот рационализам се склони кон верување во магија, додека тој удел кај верниците што го отфрлаат таквиот поглед на светот е околу 19 отсто.
Кога личното уверување ќе го замени верскиот авторитет
Како што објаснуваат истражувачите, една од можните причини се крие во разликата меѓу личната духовност и институционалната религија.
Верските заедници можат, на пример, да го прифаќаат верувањето во чуда, но истовремено да го отфрлаат прорекувањето на судбината, викањето духови или комуникацијата со мртвите.
Од друга страна, лицата што во духовните прашања се потпираат првенствено врз сопствената процена не се секогаш поврзани за таквите ограничувања. Можат да прифаќаат одредени натприродни верувања дури и кога не го прифаќаат авторитетот на верските институции.
Токму таа независност во обликувањето на личните уверувања би можела да објасни зошто верувањето во магија и други натприродни појави опстојува и меѓу луѓето што настојуваат да го разберат светот преку науката и разумот.
Науката не дава одговор на секое лично уверување
Авторите на истражувањето предупредуваат дека резултатите не докажуваат дека довербата во науката предизвикува верување во магија. Исто така, користената скала на секуларен рационализам не претставуваше тест на научно знаење, ниту на способност за логичко заклучување, туку мереше одредени ставови кон науката, религијата и моралните прашања.
Куќата во која ноќе се слушаат чекори не е доказ дека духовите постојат. Но ова истражување отвора интересно прашање: колку се всушност нашите претстави за светот поделени меѓу она што можеме научно да го објасниме и она во што едноставно одлучуваме да веруваме?
Резултатите од студијата се објавени во научното списание „Сошал форсес“.
Фото: magnific