Зошто „Град“ стана првиот судски забранет филм во Југославија?

Во историјата на југословенската кинематографија постои парадокс кој и денес звучи неверојатно - филм кој е прогласен за опасен за општеството пред воопшто да стигне до кината. Станува збор за филмот „Град“ од 1963 година, чија судбина зборува повеќе за стравот на системот од вистината отколку за самата содржина.

Снимен како филм на тројца автори кои подоцна ќе ја дефинираат домашната уметност: Марко Бабац, Војислав Кокан Ракоњац и Живоин Павловиќ, „Град“ понуди нешто што тогаш се сметаше за ерес - тишина, отуѓување и меланхолија.

Судска пресуда наместо премиера

Наместо колективниот оптимизам и сликите на работните победи кои државата ги форсираше, „Град“ ги прикажа пукнатините во сивото секојдневие. Поради тоа, тој стана првиот филм во Југославија официјално забранет со судска одлука.

Образложението беше прецизно во својата политичка намера - филмот нуди извртен приказ на општествената реалност и штетно влијае врз младината. Во превод, власта не сакаше никој да гледа во мрачните агли на системот кој инсистираше на слика за совршено општество.

 

Претходник на „Црниот бран“

Она што тогашниот суд го прогласи за проблем, историјата го забележа како уметничка интуиција пред своето време. „Град“ денес се смета за нулта точка на „Црниот бран“, движење кое отворено ги преиспитуваше општествените норми и го ставаше фокусот на поединецот изгубен во системот.

Најголемата иронија е во тоа што филмот остана во мрак цели 27 години. Првпат беше јавно прикажан дури во 1990 година, кога општествениот контекст што го забрани веќе беше во фаза на распаѓање. Неговата „опасност“ никогаш не беше докажана бидејќи публиката со децении немаше шанса да донесе свој суд.

Дали нешто се промени?

Тешко е да не се постави прашањето: Што всушност беше забрането — филмот или правото на поинаков поглед на реалноста? „Град“ не беше револуционерен поради директна критика, туку поради својата атмосфера. Предизвикуваше непријатност бидејќи суптилно посочуваше дека нештата не функционираат како што пишува во весниците.

„Град“ е потсетник дека интерпретацијата на реалноста е најмоќното оружје што еден креативец го поседува. А кога системот ќе се обиде да ви го одземе тој поглед, тоа обично е најдобриот доказ дека сте погодиле право во целта.

Извор: BIZlife.rs
Фото: Unsplash