Додека во нашите краеви во текот на зимата температурите паѓаат неколку степени под нулата, жителите на северните делови на Норвешка, Шведска и Финска се соочуваат со многу посурови услови. Во некои области температурите паѓаат и под -30 Целзиусови степени, а зимата може да трае со месеци. Сепак, домовите во овие земји се проектирани така што обезбедуваат пријатна температура дури и во најстудените денови.
Нивната тајна не е во некој посебен радијатор или необичен начин на затоплување на просториите. Разликата е во изворите на енергија, квалитетот на изолацијата, ефикасноста на системите за греење и начинот на кој топлината се задржува во објектите.
Интересно е што земјите од Северна Европа користат многу различни решенија. Додека Норвежаните во голема мера се потпираат на електричната енергија, Швеѓаните и Данците имаат развиено големи системи за централно греење, а Исланд речиси целосно ја користи топлината од внатрешноста на Земјата.
Норвешка: греење на струја, топлински пумпи и дрва
Норвешка е една од европските земји во кои електричната енергија има најголема улога во затоплувањето на домовите.
Според податоците на норвешките енергетски институции, електричната енергија е главниот извор за греење. За тоа придонесува и фактот дека Норвешка произведува околу 90 отсто од електричната енергија во хидроцентрали, што овозможува широка примена на електричните системи за греење.
Сепак, Норвежаните не се потпираат исклучиво на класичните електрични радијатори.
Во земјата се инсталирани повеќе од милион топлински пумпи, од кои најзастапени се системите воздух-воздух, слични на клима-уредите што се користат за греење.
Овие уреди ја преземаат топлината од надворешниот воздух и ја пренесуваат во внатрешноста на домот. Иако звучи необично, топлинска енергија има и кога надворешната температура е далеку под нулата.
Според Меѓународната агенција за енергетика (ИЕА), топлинските пумпи во соодветни услови можат да произведат три до четири пати повеќе топлинска енергија отколку што трошат електрична енергија.
Нивната ефикасност се намалува кога надворешната температура е исклучително ниска, поради што во најстудените области се користат специјално приспособени модели или дополнителни извори на греење.
И покрај современата технологија, Норвежаните не ги заборавиле традиционалните печки на дрва. Тие сè уште се присутни во многу семејни куќи, како дополнителен или алтернативен извор на топлина.
Шведска и Данска: цели градови се греат од заеднички системи
Шведска има малку поинаков пристап. Додека топлинските пумпи се многу застапени во семејните куќи, голем број станбени згради користат централно греење.
Според податоците на шведскиот енергетски регулатор, околу 90 отсто од греењето во повеќестанбените згради се обезбедува преку вакви системи.
Топлата вода се произведува во централни постројки, а потоа преку подземни цевководи се пренесува до станбените згради, каде што ги загрева радијаторите и водата за потребите на домаќинствата.
Во Шведска значителен дел од енергијата се добива од биомаса, фабрики кои истовремено произведуваат електрична и топлинска енергија, како и од искористувањето на вишокот топлина од индустриските процеси и фабриките за преработка на отпад.
Уште повпечатлив пример е Данска, каде што во текот на 2024 година околу 69 отсто од сите домаќинства биле приклучени на системот за централно греење.
Сепак, важно е да се нагласи дека Данска нема толку сурова клима како северните делови на Норвешка и Шведска. Температурите од минус 30 степени таму не се вообичаени.
Финска и Исланд: од печки на дрва до топлина од земјата
Во финските градови централното греење е многу развиено, додека во семејните куќи се користат топлински пумпи, електрични системи и дрва.
Според податоците на финскиот завод за статистика, дрвата и понатаму се значаен извор на енергија за затоплување на домовите, особено во семејните куќи.
Важна улога имаат и топлинските пумпи што ја користат енергијата од надворешниот воздух или од земјата. Особено се интересни системите што ја преземаат топлината од земјата бидејќи температурата на земјата на соодветна длабочина е многу постабилна од температурата на надворешниот воздух.
Исланд е сосема поинаква приказна.
Благодарение на вулканската активност и геотермалните извори, оваа земја може да користи природно загреана вода за греење на станбените објекти.
Според податоците на Националната енергетска агенција на Исланд, околу 90 отсто од енергијата за греење на домаќинствата доаѓа од геотермални извори.
Топлата вода од подземните извори се спроведува до населените места преку разгранета мрежа од цевководи и се користи за затоплување на домовите.
Тоа значи дека жителите на голем дел од Исланд не мора да користат гас, дрва или електрични греалки како главен извор на топлина. Во областите што немаат пристап до геотермалната мрежа најчесто се користи електрична енергија.
Вистинската тајна не е само во греењето, туку и во тоа како куќите ја задржуваат топлината
Сепак, постои нешто што ги поврзува сите овие земји, а можеби е поважно и од самиот избор на енергент - енергетската ефикасност на зградите.
Според извештајот на организацијата „Нордик енерџи рисрч“ од 2025 година, меѓу најважните мерки за енергетска ефикасност во нордиските земји се квалитетната топлинска изолација, добро изолираните ѕидови и споеви, енергетски ефикасните прозорци и вентилацијата со повраток на топлината.
Тоа значи дека особено се внимава на количеството топлина што излегува преку ѕидовите, покривите, прозорците и вратите.
Во поновите и енергетски обновените објекти се користат системи за вентилација што овозможуваат внесување свеж воздух, а дел од топлината од воздухот што излегува од просторијата се пренесува на воздухот што влегува.
Така просториите се проветруваат со помали загуби на енергија отколку кога топлиот воздух едноставно би се исфрлил надвор.
Важна улога имаат и термостатите, кои овозможуваат регулирање на температурата и спречуваат непотребно загревање на просториите.
Се разбира, тоа не значи дека сите куќи во Скандинавија имаат совршена изолација. Постарите објекти често трошат значително повеќе енергија од поновите, поради што се вложува во обновување на фасадите, замена на прозорците и модернизација на системите за греење.
Извор:
Nova.rs
Фото: Magnific