Прашањето што смее да направи наставникот кога ученикот упорно ја попречува наставата, ги одбива предупредувањата и им оневозможува на другите деца да го следат часот, стана предмет на сериозна расправа во Данска.
Данската влада предложи нови правила според кои на просветните работници, под строго одредени услови, би им било овозможено физички да интервенираат и во ситуации кога ученикот сериозно ја попречува наставата.
Предлог-законот беше поднесен до данскиот парламент на 8 октомври, а неговата суштина не е во воведувањето физичко казнување на учениците. Целта е попрецизно да се дефинираат ситуациите во кои вработените во училиштето смеат да реагираат кога разговорот, предупредувањата и другите поблаги мерки не даваат резултат.
Сепак, предлогот отвори чувствително прашање: каде престанува правото на наставникот да ја заштити безбедноста и нормалното одвивање на наставата, а каде започнува обврската детето да се заштити од непримерено постапување на возрасните?
Кога наставникот би смеел да користи физичка интервенција?
Според предлогот на данското министерство за образование, физичката интервенција би била можна во јасно одредени ситуации. Тоа ги вклучува случаите кога ученикот:
- оштетува училиштен имот,
- физички повредува други,
- се загрозува себеси или другите,
- психички повредува други,
- сериозно ја попречува наставата.
Посебно внимание привлече токму последната категорија.
Во одредени околности, физичката интервенција би можела да биде дозволена и кога ученикот не претставува непосредна физичка опасност, но со своето однесување сериозно им оневозможува на другите деца да го следат часот. Како пример се наведуваат ситуации во кои ученикот прави сериозен неред, одбива да ја напушти просторијата или на друг начин го спречува остатокот од одделението нормално да го следи часот.
Меѓутоа, самата непослушност не би била доволна причина за употреба на физичка сила. Секој случај би морал да се проценува поединечно, земајќи ги предвид околностите и сериозноста на однесувањето.
Силата само како крајна мерка
Данските власти нагласуваат дека наставникот најпрво би требало да се обиде да го реши проблемот со поблаги методи. Тоа може да вклучува разговор со ученикот, предупредување или обид детето да се оддалечи од ситуацијата во која ги попречува другите. Дури ако таквите обиди не дадат резултат, физичката интервенција би можела да биде оправдана – и тоа само ако е неопходна и пропорционална на ситуацијата. Со други зборови, наставникот не би добил неограничено право да користи сила.
Интервенцијата би морала да биде што е можно поблага и што е можно пократка, односно да трае само онолку колку што е потребно да се стави ситуацијата под контрола.
Важна разлика е и тоа што тука се зборува за физичка интервенција, а не за физичко казнување на учениците.
Наставниците бараат појасни правила, критичарите предупредуваат
Дел од наставничкиот синдикат ја поддржува промената бидејќи смета дека на просветните работници им треба појасна правна рамка за постапување во ситуации што ќе излезат од контрола.
Наставниците понекогаш се соочуваат со однесување што ја загрозува безбедноста или му оневозможува на целото одделение да ја следи наставата, а истовремено не се сигурни кои мерки смеат да ги применат.
Од друга страна, организациите што се занимаваат со правата на децата предупредуваат дека проширените овластувања би можеле посебно да ги погодат учениците кои веќе имаат одредени социјални, емоционални или други тешкотии. Поради тоа, критичарите инсистираат на превенција, стручна поддршка и педагошки методи кои можат да спречат ескалација на конфликтот пред да дојде до физичка интервенција.
Токму тука се наоѓа најтешкиот дел од расправата: како да се заштити правото на мнозинството ученици на мирна и безбедна настава, а истовремено да се заштити одредено дете од прекумерна реакција на возрасните?
Секоја интервенција би морала да биде евидентирана
Според предлогот, родителите и надлежните општински органи би требало да бидат известени за секој случај на употреба на сила. Таквата обврска би требало да овозможи интервенциите да бидат евидентирани и нивната оправданост да може дополнително да се преиспита.
Данскиот министер за образование Магнус Хеунике порача дека наставниците не би требало да стравуваат од отказ затоа што неопходно интервенирале во ситуација која излегла од контрола. Истовремено, министерството нагласува дека училиштата имаат одговорност да спречуваат такви ситуации, а не само да реагираат кога до нив веќе ќе дојде.
Слични правила веќе постојат во други земји
Данска не е првата европска земја што се обидува попрецизно да ја уреди оваа област.
Во Норвешка правилата за физичка интервенција на училишниот персонал беа проширени така што го опфаќаат и сериозното попречување на наставата, како и одредени облици на психичко повредување на другите. Новите правила таму се применуваат од август 2025 година.
Во
Англија училишниот персонал, исто така, може да користи разумна сила во законски предвидени околности, вклучувајќи го одржувањето на редот и дисциплината.
Сепак, во двата случаи клучниот принцип е ист – физичката сила не смее да биде произволна, ниту пак да се користи како казна.
Данскиот предлог и понатаму се наоѓа во законодавна постапка, а ако биде усвоен, планирано е новите правила да почнат да се применуваат од август 2027 година. Расправата во Данска го отвора прашањето кое не е ограничено само на една земја: што треба да направи наставникот кога едно дете со своето однесување го загрозува или целосно го оневозможува правото на триесет други деца на нормален час?
Одговорот очигледно не е едноставен. Но едно е сигурно – јасните правила мора истовремено да ги штитат авторитетот на наставникот, безбедноста на учениците и достоинството на секое дете.
Фото: magnific