Во октомври 1947 година американските научници одлучиле да изведат експеримент што звучел како научна фантастика. Нивниот план бил со помош на обичен сув мраз да влијаат врз разурнувачкиот ураган и можеби да најдат начин во иднина да ги спречат катастрофалните бури. Меѓутоа, она што се случило по експериментот предизвикало паника, револт кај населението и сериозни обвинувања на сметка на истражувачите.
Сè започнало на 13 октомври 1947 година кога американски воени авиони полетале кон ураганот кој се оддалечувал од брегот на Флорида. Бурата веќе предизвикала обилни врнежи и поплави, но се чинело дека продолжува кон отворениот Атлантик, далеку од населените подрачја.
Научниците процениле дека тоа е идеална можност за тестирање на необичната метода со која сакале да влијаат врз временските услови.
Во рамките на таинствено наречениот проект „Цирус“, истражувачите од компанијата „Џенерал електрик“, во соработка со американската војска и морнарица, одлучиле во облаците на ураганот да фрлат сув мраз, односно јаглерод диоксид во цврста состојба.
Нивната идеја се засновала на откритието на американскиот хемичар Винсент Шефер, кој една година претходно утврдил дека сувиот мраз може да предизвика создавање ледени кристали во облаците што содржат капки вода изладени под точката на замрзнување.
Се верувало дека ваквата постапка ја менува структурата на облаците, ги поттикнува врнежите и евентуално ги слабее силните бури.
Научниците се надевале дека еден ден на овој начин ќе можат да ја ублажат разорната моќ на ураганите, кои редовно одземале човечки животи и предизвикувале огромна материјална штета.
Авионите исфрлиле речиси 82 кг сув мраз
За експериментот биле користени воени авиони, меѓу кои биле и бомбардерите Б-17. Еден авион исфрлал иситнет сув мраз во облаците, додека другите го следеле и ги набљудувале промените.
За време на операцијата биле исфрлени приближно 82 килограми сув мраз. Истражувачите забележале одредени промени во структурата на облаците, но немале доволно прецизни инструменти за да утврдат дали за нив навистина биле одговорни тие.
По завршувањето на експериментот, авионите се вратиле во базата, а научниците очекувале дека следниот ден ќе можат подетално да ги анализираат резултатите.
Меѓутоа, следувало огромно изненадување. Кога повторно се обиделе да го пронајдат ураганот, откриле дека неговиот центар се наоѓа приближно 160 километри западно од очекуваната положба.
Бурата направила речиси неверојатно вртење од 135 степени и наместо да продолжи кон отворениот океан, тргнала право кон американскиот брег. Ситуацијата дополнително ја влошувало тоа што ураганот повторно се зајакнувал.
Два дена по експериментот, на 15 октомври, ураганот го погодил подрачјето на градот Савана во американската сојузна држава Џорџија, а последиците ги почувствувале и жителите на Јужна Каролина.
Силните ветрови, поплавите и брановите предизвикале голема материјална штета. Според податоците на американската Национална управа за океани и атмосфера, едно лице го загубило животот, а штетата била проценета на околу 2 милиони тогашни долари.
Научниците биле обвинети дека предизвикале катастрофа
Кога се дознало дека американските истражувачи само два дена претходно се обиделе да влијаат врз ураганот, меѓу населението завладеал гнев.
Многумина биле уверени дека токму научниците се одговорни за промената на патеката на ураганот и дека нивниот експеримент довел до катастрофа што можела да се избегне.
Се појавиле и закани со тужби против компанијата „Џенерал електрик“, која учествувала во истражувањето. Дополнителна контроверзија предизвикал физичарот Ирвинг Лангмјур, добитник на Нобеловата награда за хемија, кој го предводел истражувачкиот тим. Тој тогаш изјавил дека е 99 отсто сигурен дека токму фрлањето сув мраз предизвикало промена на правецот на ураганот.
Меѓутоа, метеоролозите не го делеле неговото мислење.
Специјалистите од американската метеоролошка служба ги проучиле поранешните урагани и пронашле примери кои самостојно, без каква било човечка интервенција, го менувале правецот на движење на сличен начин.
Особено бил значаен ураганот од 1906 година, кој имал речиси идентична патека.
Подоцнежните метеоролошки анализи, исто така, укажале на можноста дека ураганот почнал да го менува движењето и пред самиот експеримент. Поради тоа, никогаш не било докажано дека сувиот мраз предизвикал катастрофална промена на движењето на ураганот.
Заканите со тужби стивнале, но угледот на проектот бил сериозно нарушен.
Американците не се откажаа од идејата да ги контролираат ураганите
Иако експериментот од 1947 година предизвикал голема контроверзија, американските истражувачи не се откажале целосно од обидите да ги ослабат тропските бури.
Во 1962 година била започната нова програма наречена „Стормфури“, која траела до 1983 година.
Овој пат научниците наместо сув мраз, користеле сребрен јодид, хемиско соединение за кое се верувало дека би можело да влијае врз формирањето на облаците и промената на структурата на ураганот.
Идејата била околу окото на ураганот да се создаде нов, поширок прстен од облаци, со што би се намалила брзината на најсилните ветрови.
Првичните резултати од некои експерименти давале надеж дека методот може да успее. Меѓутоа, подоцнежните истражувања покажале дека ураганите и без човечка интервенција често го менуваат правецот на движење на сличен начин.
Научниците утврдиле и дека во облаците на ураганите нема доволно вода во течна состојба на температури под точката на замрзнување за сребрениот јодид да го предизвика очекуваниот ефект.
На крајот, програмата била прекината, а научниците се насочиле кон подобро разбирање на ураганите, попрецизно предвидување на нивното движење и навремено предупредување на населението.
Денес, по речиси 80 години од необичниот обид со сув мраз, науката сè уште нема сигурен начин да запре ураган или да го насочи во посакуван правец.
Приказната за проектот „Цирус“ останала еден од најнеобичните примери за обидите на човекот да ја контролира природата, но и потсетник колку е тешко да се утврди дали некоја промена е резултат на човечка интервенција или би се случила и без неа.
Извор:
Aoml.noaa.gov
Фото:
Wikipedia