Зошто дизелот побрзо поскапува од бензинот во кризи

Кога геополитички шок ќе ги погоди енергетските пазари, се повторува истиот модел - цените на дизелот нагло скокаат, додека бензинот заостанува.
Причината е од структурна природа - дизелот зазема централно место во глобалната економија.

Дизелот почнува со помала резерва во снабдувањето

Еден од често занемаруваните факти е дека дизелот обично има помала „маргина на грешка“. Резервите на дестилатните горива – во кои спаѓаат дизелот и мазутот – обично се пониски отколку резервите на бензин. Тоа значи дека постои многу мал простор за амортизација кога ќе дојде до прекин во снабдувањето. 
Дизелот е глобално гориво, бензинот не е

Бензинот е главно регионален производ, се рафинира и се троши во рамките на истиот пазар. Дизелот е поинаков. Тој е гориво на глобалната трговија. Ги придвижува бродовите, камионите, возовите и тешката механизација која ја превезува стоката преку границите. Поради тоа, цените на дизелот се тесно поврзани со глобалните текови на трговијата. Кога ќе дојде до нарушување на клучните точки, како Ормускиот Проток, ефектите се шират на пазарите на дизел низ светот. Дури и земјите што малку увезуваат нафта од Блискиот Исток ги чувствуваат последиците, бидејќи со дизелот интензивно се тргува и се формира цената на глобално ниво. Нарушување на едно место може да ја стегне понудата насекаде.

Побарувачката е поширока и помалку флексибилна

Уште една клучна разлика е во побарувачката. Побарувачката за бензин главно зависи од патничките возила. Кога цените растат, потрошувачите можат да возат помалку, да споделуваат превоз или да ги одложат патувањата. Побарувачката за дизел е многу помалку флексибилна. Таа ги придвижува: железничкиот сообраќај, поморскиот транспорт, градежништвото и рударството, земјоделството, индустриското производство.


Рафинериите не можат едноставно да произведат повеќе дизел

Теоретски, повисоките цени би требало да поттикнат поголемо производство. Во практика рафинериите не функционираат така. Дизелот и бензинот настануваат од различни фракции на суровата нафта, а промената на производството не е едноставна. Производството на дизел зависи од квалитетот на суровата нафта, капацитетот за хидрообработка и строгите барања за ултраниска содржина на сулфур. Рафинериите често работат со максималниот капацитет, особено во периоди на висока побарувачка. Сезонските ремонти дополнително ја ограничуваат флексибилноста. Во САД, на пример, рафинериите го зголемуваат производството на бензин пред летната сезона на патувања, но не можат значајно да го пренасочат производството на дизел.

Кога побарувачката за дизел ќе порасне или ќе дојде до прекин во снабдувањето, рафинериите не можат брзо да го зголемат производството за да го стабилизираат пазарот. Тоа дополнително го засилува скокот на цените.

Дизелот е канал низ кој се пренесува инфлацијата

Можеби најважната разлика е во влијанието врз економијата. Дизелот го придвижува транспортот на стоки. Кога неговата цена расте, растат и трошоците за транспорт. Тоа директно влијае врз цената на храната, градежниот материјал и потрошувачките производи. Во САД камионите превезуваат околу 70 % од стоката. Кога цените на дизелот скокаат, тие трошоци се пренесуваат низ целите синџири на снабдување. Компаниите можат да апсорбираат дел од растот, но голем дел на крајот се прелева на потрошувачите.

Поширока слика

Цените на дизелот растат побрзо отколку на бензинот за време на глобални кризи затоа што пазарот на дизел е структурно позатегнат, глобално поповрзан и помалку флексибилен. Тоа е горивото кое ги придвижува транспортот, индустријата и земјоделството. Има помали резерви, се соочува со нееластична побарувачка и не може брзо да се зголеми производството кога ќе дојде до нарушување.

Бензинот е гориво за потрошувачите. Дизелот е гориво на економијата.