Зошто Турција бележи нагло зголемување на малолетничките банди и дали ѝ се заканува латиноамериканското сценарио?
Во последните 10 години бројот на малолетници вклучени во криминал во Турција се зголемил повеќе од двојно - од 100.000 на 202.000 млади луѓе - со особено нагло забрзување во последните пет години. Ова зголемување го наведе социологот Туна Кујуџу, професорка на Универзитетот „Богазичи“, да предупреди дека наглиот пораст на насилното однесување кај младите луѓе и формирањето банди е сериозен проблем што, на долг рок, би можел да ја доведе земјата во ситуација слична на Бразил или Мексико. Иако таквата споредба може да изгледа претерана, особено кога станува збор за убиства, каде што Турција сè уште значително заостанува зад земјите од Латинска Америка, алармантниот број на индикатори не инспирира оптимизам.
Според Здружението на граѓанското општество во казнениот систем (ЦИССТ), на 3 ноември 2025 година имало 4.682 малолетници во притвор, речиси шест пати повеќе отколку во Франција. Покрај тоа, 218.053 деца го напуштиле училиштето во текот на учебната 2023/2024 година. Истражувањата за употребата на дрога, исто така, покажуваат дека корисниците се помлади: просечната возраст на прв контакт со дрога се намалил од 15-16 во 2010 година на 14 години.
Политички врски
Појавата на оваа нова генерација банди е резултат на долг и постепен процес. Турција отсекогаш се справувала со организираниот криминал. Сепак, на улиците се појавиле младински банди. Потоа се прошириле, понекогаш по сопствена иницијатива, а понекогаш преку манипулација на одредени криминални мрежи - од истанбулските населби Јенибосна, Бахчелиевлер, Шириневлер, Багџилар и Есенјурт до политички најчувствителните области на градот, како што се Ѓулсују, Окмејдани, Гази и 1-мајис, каде што биле присутни разни левичарски организации.
Во неколку од овие упоришта, левичарските банди учествувале во вооружени конфликти со политички групи. Смртоносното ранување на Хасан Фефрит Гедик, 21-годишник кој учествувал во протестот во 2013 година против трговијата со дрога во Ѓулсују, еден од бастионите на крајната левица во Истанбул, означи пресвртница во крвавата историја на активностите на бандите.
Камикаѕи-дронови
Со ненадејното зголемување на потрошувачката на дрога, особено синтетички дроги како што се бонзаи (синтетички канабиноид) и метамфетамин, новите младински банди воспоставиле свои модели на дејствување. Тие регрутирале малолетници од различни населби преку социјалните мрежи, навивачките групи и центрите за притвор. Овие млади регрути им даваат на водачите на бандите посебна предност: полесно се контролираат и, доколку бидат судени, се соочуваат со полесни казни поради нивниот малолетнички статус. Најчесто распоредени на првите линии на операциите, според нивните сопствени зборови, биле користени како „камикаѕи-дронови“.
Ги загрижуваат криминалните моќници
За да ги препознаете, треба внимателно да ги погледнете ѕидовите на населбите како Гази или Есенјурт. Таму младите членови на бандата ги пишуваат иницијалите на своите водачи, слогани или пораки за лојалност. Тие се многу повидливи на интернет, каде што ја совладале комуникацијата. Таму тие ги следат соперниците од далечина, обезбедуваат договори за атентати и транспортираат дрога за големи меѓународни картели. Од друга страна, некои спроведуваат своја верзија на „правда“, во зависност од населбите од кои доаѓаат.
Членовите на бандите, исто така, протестирале против разрешувањето на одредени градоначалници. Некои од нив наводно биле видени на митинзи во поддршка на Екрем Имамоглу, градоначалникот на Истанбул и главната опозициска фигура на сегашната влада, кој завршил во затвор во март 2025 година. Во зависност од социјалната заднина на членовите и населбите од кои доаѓаат, нивните профили на социјалните мрежи понекогаш се исполнети со симболи на алевитските или курдските малцинства, додека турските знамиња се издвојуваат во другите делови од градот.
За разлика од криминалните групи од минатото, кои не се мачеле да си дадат имиња, овие банди станале исклучително видливи во Турција - толку многу што дури почнале да загрижуваат и некои од поранешните криминални моќници. На 20 декември 2025 година, вооружен напад во Берлин, наводно извршен од турската банда „Далтон“, ја таргетирал вилата на турски бизнисмен, со што бил шокиран и дел од криминалното подземје. Веќе следниот ден онлајн била понудена награда од 500.000 евра за каква било информација за сторителите.
Извор: forbes.dnevnik.hr
Фото: Freepik