Овошјето и зеленчукот отсекогаш биле синоним за здрава исхрана, но научните истражувања укажуваат на загрижувачка промена. Одредени намирници што секојдневно ги јадеме денес содржат помалку важни витамини и минерали отколку пред неколку децении. Причината не е само во квалитетот на почвата или климатските промени, туку и во начинот на кој се произведува храната за сè помногубројното население на планетата.
Проблемот почнал да се развива во средината на минатиот век, кога земјоделството доживеало голема трансформација позната како зелена револуција. Воведувањето нови сорти растенија, современи методи на одгледување, вештачки ѓубрива и пестициди овозможило огромно зголемување на приносите.
Благодарение на тие промени, светот успеал да произведе значително повеќе храна и да го прехрани растечкото население. Сепак, додека количеството на произведени намирници се зголемуваше, нивната хранлива вредност не мораше задолжително да го следи тој напредок.
Едно од најпознатите истражувања што укажаа на овој проблем беше објавено во 2004 година. Научниците ги анализираа податоците на американското министерство за земјоделство за составот на 43 вида земјоделски култури, главно зеленчук, споредувајќи ги вредностите од 1950 и 1999 година.
Резултатите покажаа дека во набљудуваната група намирници содржината на калциум во просек опаднала за околу 16 отсто, на железо за 15 проценти, а на фосфор за 9 отсто. Забележан е и пад на содржината на протеини, витамин Ц и рибофлавин, односно витамин Б2, кај кој намалувањето изнесувало дури 38 проценти.
Сепак, истражувачите не утврдиле пад кај сите хранливи материи, ниту пак резултатите биле исти за секоја поединечна намирница. Врз разликите можеле да влијаат и променетите начини на мерење и сортите растенија што се одгледуваат.
Едно од објаснувањата се крие во фактот што современото земјоделство првенствено се потпира на сорти кои брзо растат, даваат големи приноси и се поотпорни на болести.
Таквите растенија можат да произведат повеќе храна по хектар, но тоа не значи автоматски дека ќе имаат и повеќе витамини и минерали. Во одредени случаи зголемувањето на приносот може да биде проследено со намалување на концентрацијата на одредени хранливи материи.
Дополнителна загриженост предизвикуваат климатските промени. Истражувањата покажуваат дека зголемената концентрација на јаглероден диоксид во атмосферата може да влијае врз хемискиот состав на растенијата.
На пример, експериментите со ориз покажаа дека во услови на зголемена концентрација на јаглероден диоксид може да дојде до намалување на содржината на протеини и одделни минерали. Тоа е особено важно бидејќи оризот претставува основна животна намирница за милијарди луѓе.
Научниците предупредуваат и на појавата позната како „скриен глад“. Станува збор за состојба во која човекот внесува доволно калории, но неговиот организам не ги добива потребните количества витамини и минерали.
Со други зборови, едно лице може да биде сито, а истовремено да страда од недостиг на важни хранливи материи. Овој проблем посебно го погодува населението што се потпира на ограничен број основни намирници, како и децата, бремените жени и другите ранливи групи.
За да се ублажи проблемот, научниците развиваат постапки со кои се зголемува хранливата вредност на земјоделските култури. Еден од нив е биофортификацијата, односно одгледување растенија со зголемена содржина на одредени витамини и минерали.
Тоа може да се постигне со селекција на сорти, приспособено ѓубрење или со биотехнолошки методи.
Сепак, експертите нагласуваат дека ниту едно решение не е совршено. Новите сорти мора да бидат доволно отпорни, продуктивни и достапни за земјоделците, за подобрувањето на нутритивниот состав да не доведе до нови проблеми во производството на храна.
И покрај загрижувачките резултати, научниците порачуваат дека нема причина за откажување од овошјето и зеленчукот.
Овие намирници и понатаму претставуваат незаменлив дел од балансираната исхрана. Најважно е да се јаде разновидно, да се комбинираат различни видови растителни намирници и да не се потпира само на една група на храна.
Извор:
Nova.rs
Фото: Magnific