На местото каде што некогаш пловеле рибарски бродови, денес се протега непрегледна пустина. За'рѓаните бродови останаа во песокот, километри подалеку од водата, како потсетник на една од најголемите еколошки катастрофи предизвикани од човекот.
Станува збор за Аралското Езеро, кое се наоѓа меѓу Казахстан и Узбекистан. Пред само неколку децении беше четвртото најголемо езеро во светот, со површина од приближно 68.000 квадратни километри. Денес, најголемиот дел од некогашното езерско дно е претворен во пустината Аралкум.
Оваа драматична промена не е последица исклучиво на природни процеси. За речиси целосното исчезнување на езерото одговорни се, пред сè, одлуките на советските власти, кои сакале огромните површини на Централна Азија да ги претворат во земјоделско земјиште.
Како почна да исчезнува едно од најголемите езера?
Сè започнало со големите проекти за наводнување, чија изградба била почната уште во 30-тите години од минатиот век, а се интензивирала во текот на 60-тите.
Советските власти ја пренасочувале водата од реките Аму Дарја и Сир Дарја, кои со векови го напојувале Аралското Езеро, за да обезбедат доволно вода за одгледување памук, ориз, житарици и други земјоделски култури.
Проблемот бил и во тоа што многу канали биле лошо изградени. Огромни количини вода се губеле поради испарување и понирање во земјиштето, а во одредени системи загубите достигнувале до 75 отсто.
Последиците набрзо станале видливи. Во текот на 60-тите години нивото на езерото опаѓало во просек за 20 сантиметри годишно, додека во 80-тите падот достигнувал дури и 90 сантиметри годишно.
Како што се повлекувала водата, така концентрацијата на сол растела, а животот во езерото станувал сè позагрозен. Рибарската индустрија, од која зависеле илјадници семејства, речиси целосно пропаднала.
Потресна слика денес може да се види во близина на некогашниот пристаништен град Мујнак во Узбекистан. Таму се наоѓаат таканаречените гробишта на бродови кои некогаш пловеле по езерото, а сега стојат среде пустина.
Исчезнувањето на водата предизвикало и сериозни здравствени и еколошки проблеми. Ветерот од исушеното дно разнесува сол, прашина и остатоци од пестициди и други хемикалии кои со децении се користеле во земјоделството.
Земјиштето станувало сè помалку плодно, локалната клима се менувала, а населението се соочувало со губење на работата и влошување на условите за живот. Многумина на крајот биле принудени да ги напуштат своите домови.
Сепак, еден дел од езерото почна да се обновува
Иако јужниот дел на Аралското Езеро речиси целосно пресушил, сепак, постојат и причини за умерен оптимизам.
Казахстан во 2005 година ја изгради браната Кок-Арал, која овозможи задржување на водата во северниот дел на езерото. Благодарение на тоа, нивото на водата почна да расте, соленоста се намали, а рибарството постепено оживеа.
Според податоците на казахстанските власти, само во текот на првите шест месеци од 2026 година во северниот дел на Аралското Езеро биле уловени приближно 4.200 тони риба.
Но, заздравувањето на северниот дел не значи дека целото езеро ќе се врати на некогашната големина. Огромни површини од неговото некогашно дно и понатаму се пустина, додека јужниот дел остана речиси без вода.
Така, Аралското Езеро стана еден од највпечатливите примери за последиците што може да ги предизвика неодговорното управување со природните ресурси. Неговата судбина покажува колку брзо човекот може да промени цел екосистем, но и колку е тешко да се поправи штетата што настанува во текот на повеќе децении.
Извор:
Nova.rs
Фото:
Instagram