Кога Доналд Трамп уште во првиот претседателски мандат, во 2019 година, првпат јавно зборуваше за можноста САД да го купат Гренланд, неговата идеја предизвика сериозни реакции во Европа. Притисокот на Вашингтон дополнително порасна во јануари оваа година, кога Трамп не ја исклучи ниту можноста за употреба на воена или економска сила кон Данска. Тогаш европските дипломати предупредуваа на длабока криза во НАТО, додека ЕУ, Копенхаген и властите на Гренланд јасно порачуваа дека островот не е на продажба и дека за неговиот суверенитет не се преговара. Сепак, според официјалниот договор кој Белата куќа го објави по вчерашното потпишување во Њујорк, САД добија значајни воени и стратешки права на Гренланд, и тоа без формално купување на територијата.

Враќање на американската војска на стратешките точки

Новиот документ формално претставува измени и дополнувања на Договорот за одбрана на Гренланд од 1951 година, но предвидува низа важни промени во американското воено присуство на островот.
По повеќе од седум децении, американската војска би требало да се врати на стратешките локации на југот и истокот на Гренланд. Договорот предвидува формирање одбранбени подрачја во Нарсарсуак и Местерсвиг, додека постојната вселенска база Питуфик ќе продолжи да се модернизира и шири.
Предвиден е и забрзан механизам за воспоставување нови одбранбени подрачја доколку за тоа се појави потреба. Ако страните не се усогласат во рок од 90 дена, преговорите се подигнуваат на ниво на министри.

„Златна купола“ влегува во договорот

Една од новините во однос на документот од 1951 година е изречното споменување на системот за противракетна одбрана Golden Dome, односно „Златна купола“. Неговата цел, според договорот, е заштита на американскиот континент и подрачјето на Северниот Атлантик. Данска и Гренланд истовремено се обврзаа по забрзана процедура да ги разгледуваат американските барања за поставување беспилотни воени инсталации, радари и сензори кои се наоѓаат надвор од самите воени бази. Договорот носи и нови правила за движењето на американските воени сили. На американските воени авиони им се овозможува прелет и слетување на територијата на Гренланд, додека американските јавни пловила добиваат широки права за пристап и движење низ гренландските територијални води. Тие права вклучуваат и подводен пристап и движење, освен доколку страните поинаку не се договорат.

Ограничувања за земјите што не се членки на НАТО


Што ако Гренланд еден ден стане независен?

Договорот предвидува и сценарио во кое Гренланд во иднина би станал независен. Во тој случај предвидени се чекори кои би овозможиле продолжување на членството во НАТО, односно влез на независен Гренланд во Алијансата, како и преземање на правата и обврските што произлегуваат од договорот со САД. Документот нема однапред одреден рок на важење, додека за неговите измени се потребни согласности од потписниците.

Што носи договорот за жителите на Гренланд?

Во документот посебно се наведуваат и локалните заедници. Предвидено е, колку што е можно, на локалните компании да им се овозможи учество во комерцијалните работи поврзани со изградбата, одржувањето и сервисирањето на воените објекти.
Истовремено, военото присуство и активностите би требало да ги земат предвид традиционалните активности на населението на Гренланд, вклучувајќи ги ловот и риболовот.