Некој има десетици пораки дневно, викенди исполнети со дружења и голем круг на пријатели. Некој друг има само неколку блиски луѓе или речиси никој што би го нарекол пријател. На прв поглед лесно е да се заклучи дека втората личност е осамена, но психологијата покажува дека работите не се толку едноставни.

Да се биде сам и да се чувствуваш осамен не е исто.

Во психолошките истражувања осаменоста главно се дефинира како непријатно субјективно чувство дека општествените односи на човекот не се онакви какви што сака или дека му недостига потребната емоционална поврзаност. Самотијата, од друга страна, може да биде доброволна состојба која на поединецот му носи одмор, мир или време за сопствените активности. Поради тоа, бројот на пријатели сам по себе не зборува доволно за тоа колку некој е задоволен од животот. Истражувањата покажуваат дека квалитетот на општествените односи, чувството на блискост и поддршка можат да бидат исто толку важни колку и нивната бројност. Постојат неколку психолошки причини поради кои некои луѓе имаат многу мал социјален круг, а притоа не се чувствуваат осамени.

Поголема потреба за автономија

Некои луѓе многу помалку зависат од надворешното одобрување и попријатно им е кога можат сами да одлучуваат како ќе го минуваат времето. Во психологијата, автономијата е една од основните потреби во рамките на теоријата за самоодредување, која ја развија психолозите Едвард Деси и Ричард Рајан. Автономијата не значи изолација, ниту отфрлање на другите луѓе, туку чувство дека човекот ги носи своите одлуки затоа што навистина ги сака, а не само затоа што од него нешто се очекува.

Истражувањата го поврзуваат задоволувањето на потребите за автономија, компетентност и поврзаност со поголема психолошка благосостојба. Интересно е дека автономијата може да игра важна улога и кога човекот е сам. Студија објавена во 2024 година покажа дека чувството на автономија во текот на времето поминато во самотија било поврзано со поголемо чувство на мир и задоволство. Со други зборови, постои голема разлика меѓу личност која е сама затоа што нема можност да биде со други и личност која е сама затоа што тоа во тој момент е нејзин избор.

Повеќе им одговараат неколку подлабоки односи

Големиот број контакти не значи автоматски и поголема блискост.

Истражувањата на секојдневните социјални интеракции покажуваат дека квалитетните и содржајни разговори се поврзани со подобро чувство на благосостојба и социјална поврзаност. Кај поинтровертните личности тој ефект на подлабоките разговори може да биде посебно изразен. Тоа не значи дека луѓето со мал број пријатели се интроверти, ниту дека не сакаат друштво. Можат едноставно да имаат помала потреба за голем број површни контакти и повеќе да ценат неколку односи во кои постои доверба. Затоа психологијата прави важна разлика меѓу бројот на луѓе што човекот ги познава и квалитетот на односите што ги има со нив.

Со текот на времето стануваат поселективни

Социјалниот круг кај многу луѓе станува помал со текот на животот.

Едно од попознатите објаснувања го дава теоријата за социоемоционална селективност на американскиот психолог Лора Карстенсен. Според таа теорија, како што луѓето стануваат посвесни за ограниченоста на времето, сè повеќе им даваат предност на односите што имаат емоционално значење, додека помалку енергија вложуваат во периферните контакти. Истражувањата покажуваат дека постарите луѓе често имаат помали социјални мрежи, но во нив останува поголем процент на блиски и емоционално важни личности. Затоа намалувањето на социјалниот круг не мора автоматски да означува социјален неуспех. Во некои случаи тоа може да биде последица на свесно одредување приоритети. Човек едноставно може да дојде до точка во која повеќе не сака да одржува десетици односи кои малку му значат само за да не изгледа осамено.

Добро го поднесуваат времето поминато сами

Луѓето значително се разликуваат по тоа колку уживаат во самотијата.

Психолозите користат дури и посебни скали со кои ја мерат „преференцијата за самотија“, односно склоноста на личноста да го минува времето сама и да ужива во тоа. Големо истражување спроведено на 5.000 возрасни покажа дека таквата склоност постои во различен степен во општата популација. Меѓутоа, тука е потребна претпазливост.

Уживањето во самотијата не е доказ за поголема емоционална зрелост, интелигенција или „длабочина“. Истите истражувања покажуваат сложена слика: преферирањето на самотијата може да биде поврзано со пријатни искуства, но во некои групи и со депресивни симптоми или послабо субјективно здравје. Пресуден е контекстот – дали самотијата е посакувана, колку трае и дали личноста истовремено има односи на кои може да се потпре кога тоа ѝ е потребно. Истражувањата покажуваат дека луѓето можат да ја опишуваат доброволната самотија како одмор, слобода и мир, додека преголемата или наметната изолација може да има спротивен ефект.

Нивните односи се менуваат заедно со животот

Пријателствата не се статични.

Промената на работата, партнерот, местото на живеење, приоритетите, интересите или животната фаза може да ја промени и социјалната мрежа. Луѓето со кои некогаш постоела голема блискост можат да се оддалечат со текот на времето, а зад тоа да не постои голем судир. Психолошките истражувања покажуваат дека социјалните мрежи во текот на возрасната доба природно се менуваат и дека луѓето често вложуваат повеќе енергија во врските што ги сметаат за најважни. Затоа периодот во кој некој има многу малку пријатели не мора да претставува негов траен начин на живот. Може да биде само фаза меѓу старите и новите односи.

Романтизирање на целосното отсуство на социјални односи Романтизирањето на целосното отсуство на социјални односи би било исто толку погрешно колку и претпоставката дека секој човек што е често сам страда. Луѓето имаат основна потреба за поврзаност, а голем број истражувања покажуваат дека долготрајната осаменост и недостигот на квалитетни социјални односи можат да бидат поврзани со полошо ментално и физичко здравје. Поради тоа, вистинското прашање не е колку пријатели има некој.

Многу е поважно дали неговиот социјален живот е во согласност со она што го сака.