Денес звучи речиси неверојатно, но во текот на 18 и 19 век во одредени европски земји бројот на прозорци на куќата влијаел врз данокот што нејзините жители морале да го плаќаат. Таканаречениот данок на прозорци оставил трага не само врз паричниците на жителите на Англија, Шкотска, Ирска и Франција, туку и врз архитектурата од тоа време.
За да избегнат плаќање поголем данок, некои сопственици на куќи едноставно ги заѕидувале прозорците. Поради тоа и денес на некои стари европски згради можат да се видат места на кои некогаш требало да има прозорец, но отворот е исполнет со цигла или камен.
Данокот на прозорци бил воведен во Англија и во Велс во 1696 година, за време на владеењето на кралот Вилијам III. Премисата била релативно едноставна: поголема куќа најчесто има повеќе прозорци, па се претпоставувало дека нејзините сопственици имаат и повеќе пари. Бројот на прозорци послужил како своевидна процена на имотната состојба на жителите. Таквиот начин на оданочување им бил особено практичен на властите бидејќи даночниците не морале да влегуваат во куќите, ниту да бараат податоци за приходите. Било доволно прозорците да се избројат однадвор.
Едноставно решение?
Во тоа време голем дел од британското население сметал дека данокот на личен доход би претставувал неприфатливо мешање на државата во приватноста. Откривањето на личните приходи се доживувало дури и како потенцијална закана за личната слобода, па данокот што можел да се пресмета со поглед кон куќата се чинел како поедноставно решение.
Првичниот систем се состоел од основен данок на куќата и дополнителен износ кој зависел од бројот на прозорци. Куќите со повеќе прозорци плаќале повеќе, а правилата и границите во текот на децениите се менувале неколку пати. Одредени простории, како оние за чување сирење и млеко, можеле да бидат изземени од данокот доколку биле јасно означени. Иако било релативно едноставно да се пресмета, данокот станал исклучително непопуларен кај населението.
Критичарите го нарекувале данок на „светлина и воздух“ бидејќи практично ги казнувал луѓето поради тоа што во своите домови имале повеќе дневна светлина. Во Шкотска данокот бил воведен по 1748 година, додека во Ирска почнал да важи во 1799 година.
Сличен систем постоел и во Франција, каде што бил воведен во 1798 година и, неверојатно, се задржал сè до 1926 година. Во Британија во текот на зимата 1850 и 1851 година зајакнал притисокот од јавноста за укинување на данокот. Тоа конечно се случило на 24 јули 1851 година, кога данокот на прозорци во Англија, Шкотска и Ирска бил укинат и заменет со друг облик на данок за станбени објекти. Заѕиданите прозорци и денес можат да се видат на некои историски градби, но не е секој слеп прозорец последица на штедење. Таквите архитектонски елементи се користеле со векови порано поради симетрија на фасадата, положбата на скалите и камините или едноставно од естетски причини.
Фото: magnific