Од автомобили што стигнаа до Америка и трактори што се продаваа во Африка до еден од првите европски џебни калкулатори и мопеди кои ја освоија Холандија, поранешна Југославија произведуваше стока која заминуваше на пазарите низ светот.
Кога се зборува за тогашната индустрија, најчесто се споменуваат големи компании како „Енергоинвест“, „Кончар“, „Искра“, „Застава“ и „Горење“. Зад нив, меѓутоа, стоеја конкретни производи кои станаа дел од секојдневниот живот, но и сериозен извозен адут.
Во продолжение се неколку легендарни производи со ознаката „Made in Yugoslavia“.
„Југо“ - автомобил кој стигна до САД
Малиот автомобил од Крагуевац почна да се произведува во почетокот на 80-тите, а веќе во 1985 година стигна и на американскиот пазар. Првата пратка од 220 автомобили го напушти Крагуевац во јули таа година. „Југото“ им беше понудено на Американците како исклучително евтин автомобил, но проектот заврши со гаснење на производството во „Застава“ во 2008 година.
„Томос АПН“ - мопед кој го освои Западот
Компанијата од Копер произведе повеќе од 2,5 милиони мотоцикли и мопеди. Извезуваше во Скандинавија, а особено важен пазар беше Холандија, каде што имаше и сопствена фабрика. „АПН“, „автоматик“ и „колибри“ станаа синоним за едноставен и издржлив мопед.
ТАМ - камиони од Марибор стигнаа до Африка и САД
ТАМ беше еден од најголемите производители на камиони и автобуси во Југославија. Неговите возила се извезуваа во Египет, Конго, Гана, Замбија, Индонезија, Колумбија, Либија, Саудиска Арабија, па дури и во САД.
„ИМТ“ 533 и 539 - трактори што се извезуваа во Африка и Азија
„ИМТ“ произведуваше трактори што беа ценети поради едноставното одржување и достапните делови. Моделите 533 и 539 станаа легендарни, а се извезуваа и во Африка и Азија. Оригиналното производство заврши во 2015 година.
„ППТ петолетка“ - хидраулика за светот
„ППТ петолетка“ од Трстеник имаше речиси 20.000 вработени и извезуваше производи во повеќе од 30 земји. Нејзините хидраулични и пневматски системи се користеа од индустријата и енергетиката до воената техника и воздухопловството, а компанијата имаше соработка и со големи светски производители.
„Дигитрон ДБ800“ - технолошко чудо од Бује
Во 1971 година во Бује беше направен „дигитрон ДБ800“, еден од првите европски џебни калкулатори. Во време кога електронските калкулатори претставуваа врвна технологија, СФРЈ имаше сопствен производ кој денес е колекционерски примерок, а стигна и на пазарот во Европа и тогашниот СССР.
„ЕИ Ниш“ - телевизори и електроника
„ЕИ Ниш“ беше огромна фабрика со околу 28.000 вработени. Во Ниш во 1958 година беше произведен првиот телевизор во Југославија, а една година подоцна започна сериското производство. Подоцна пристигнаа и телевизорите во боја, радиоапаратите, компјутерите и другата електроника што си го пронајдоа патот до земјите во странство.
„ТАС голф“ – „народен автомобил“ од Сараево
Првите модели „фолксваген голф“ почнаа да се склопуваат во „ТАС“ во Вогошќа, во 1976 година. Од Сараево на европскиот пазар заминуваа и „голф“ и „кеди“, сè додека војната во 1992 година не го прекина производството.
„Југопластика“ - од обувки до играчки
„Југопластика“ од Сплит произведуваше обувки, играчки и многу други производи од пластика. Нејзините производи беа дел од секојдневниот живот на милиони луѓе, а дел од производството одеше и на странските пазари.
Што остана?
Југословенската индустрија не беше затворена за светот. Компаниите користеа странски лиценци, соработуваа со големи производители, развиваа сопствени решенија и се обидуваа да ги освојат странските пазари.
Распадот на земјата беше голем удар, но тие не исчезнаа само поради тоа. Се променија технологијата, конкуренцијата, пазарите и начинот на производство. Многу фабрики не успеаја да се приспособат, додека други беа приватизирани, поделени или затворени.
Сепак, кога денес ќе се појави стариот натпис „Made in Yugoslavia“, тој не буди само носталгија, туку потсетува и на времето кога од фабриките во Крагуевац, Марибор, Копер, Трстеник, Ниш, Сараево и Сплит производите заминуваа кон земјите од светот.
Извор:
Telegraf.rs
Фото: Magnific