Секое утро станувате, одите на работа, се грижите за семејството, се гледате со пријателите и навидум живеете сосема нормално. Но, кога последен пат почувствувавте искрена радост? Кога навистина се израдувавте на нешто или уживавте во работите што некогаш ве правеа среќни? Ако ви е тешко да се сетите, можеби не се работи само за замор. Постои состојба која се нарекува анхедонија, а која може да биде еден од важните знаци на депресија.

Некои луѓе што имаат депресивни симптоми тешко стануваат од кревет, се повлекуваат од општеството и одвај ги извршуваат секојдневните активности. Меѓутоа, постојат и луѓе што продолжуваат да работат, ги исполнуваат обврските, се грижат за другите и однадвор оставаат впечаток дека сè е во најдобар ред. Сепак, нешто се променило. Храната која некогаш ја сакале повеќе не им причинува задоволство. Средбите со пријателите стануваат обврска, а успехот на работа не носи очекувана радост.

Психијатарот д-р Џудит Џозеф, која се занимава со овој феномен, предупредува дека таквите луѓе често ни самите не препознаваат дека имаат проблем. Во разговор за американскиот Ен-пи-ар таа зборуваше за таканаречената високофункционална депресија, израз со кој се опишуваат луѓето кои, и покрај депресивните симптоми, успеваат да го одржат секојдневното функционирање.

Важно е да се нагласи дека високофункционалната депресија не е официјална психијатриска дијагноза, туку опис на одреден образец на однесување и симптоми.

Што е анхедонија и зошто не треба да се игнорира?

Анхедонија означува намалена способност за доживување задоволство или губење на интересот за активности што порано сме ги сакале. Тоа не е исто што и повремена тага, досада или лош ден.

Лицето со анхедонија може да отиде на долго очекувано патување, да добие пофалба, да помине време со драги луѓе, а сепак да не почувствува задоволство. Д-р Џозеф сликовито ја нарекува анхедонијата „тивка сестра на депресијата“, бидејќи таа често не привлекува внимание. Човекот не мора да плаче, ниту да изгледа тажно. Понекогаш само престанува да се радува.

Анхедонијата е еден од двата клучни симптоми на голема депресивна епизода, покрај депресивното расположение. Меѓутоа, може да се јави и кај други психички и здравствени состојби, па нејзиното присуство не значи автоматски дека лицето има депресија.

Зошто некои луѓе се посебно склони да ги занемарат сопствените чувства?

Луѓето што се навикнати да бидат потпора за другите често ги ставаат сопствените потреби на последно место. Грижата за децата, постарите родители, деловните обврски и секојдневните притисоци можат да остават малку простор за одмор и емоционално закрепнување.

Д-р Џозеф забележува дека со вакви проблеми се соочуваат и лица што однадвор изгледаат исклучително успешни и организирани. Тие можат со години да функционираат по ист распоред, не забележувајќи колку емоционално се исцрпиле.

Во истражувањето објавено во списанието „Куреус“, Џозеф и соработниците пронајдоа поврзаност помеѓу поизразените симптоми на анхедонија, трауматските искуства и симптомите кои истражувачите ги опишале како високофункционална депресија.

Сепак, истражувањето не докажува дека траумата или преоптовареноста непосредно предизвикуваат анхедонија.

Пет прашања кои можат да ви помогнат да го препознаете проблемот

Понекогаш е тешко да се забележи колку се променил нашиот емоционален живот. Затоа вреди да се застане и да се размисли за неколку едноставни прашања:

Дали и понатаму ме радуваат работите во кои порано уживав?
Дали чувствувам задоволство кога ќе постигнам нешто важно или кога ќе добијам пофалба?
Дали им се радувам на средбите со драги луѓе или ги доживувам како уште една обврска?
Дали уживам во малите секојдневни задоволства, како омилениот оброк, музика или прошетка?
Дали имам чувство дека само ги извршувам обврските, без вистински интерес и задоволство?

Овие прашања не се дијагностички тест и врз основа на одговорите не може да се утврди дали лицето има депресија. Тие можат да бидат поттик да обрнеме повеќе внимание на сопствената емоционална состојба.

Како да се разликува обичен замор од можни симптоми на депресија?

Секој од нас минува низ периоди кога е исцрпен, нерасположен или помалку заинтересиран за активности кои ги сака. Меѓутоа, ако губењето на интересот или задоволството трае најмалку две недели, ако е присутно поголемиот дел од денот и го следат други симптоми, како нарушување на сонот, промена на апетитот, чувство на безвредност, недостиг на енергија или тешкотии со концентрацијата, важно е да се разговара со лекар или експерт за ментално здравје.

Понекогаш слични тегоби можат да бидат поврзани и со други здравствени проблеми или несакани дејства од лекови, поради што е важна соодветна процена.

Тоа што некој успева да ги извршува сите секојдневни обврски не значи дека нема психички проблеми.