Астрономите забележаа шест црвени џуџиња кои покажуваат сомнителни знаци на голтање планети. Во атмосферите на тие ѕвезди се пронајдени траги од елемент кој во нормални околности одамна би бил уништен во нивната внатрешност, што укажува на тоа дека неодамна проголтале карпести светови слични на Земјата, пишува Сајенс алерт (Science Alert).

Траги од литиум како доказ

- Откривме дека неколку црвени џуџиња што ги проучувавме содржат литиум, хемиски елемент што не би требало да се наоѓа таму. Поради тоа, и најмалата количина на литиум во тие ѕвезди јасно се истакнува – малку како да сте фрлиле боја на празно платно - објаснува астрономот Робин Џефрис од Универзитетот Кил во Обединетото Кралство. 

Кога ѕвезда ќе проголта планета, доказите обично се уништуваат заедно со жртвата. Поради тоа, астрономите мора да бараат посуптилни траги – хемиски потписи и необично однесување на ѕвездата. Таквата форензичка потрага по знаци на космички катастрофи има и свое име - некропланетологија.

Зошто црвените џуџиња се идеални кандидати

Некропланетологијата обично се спроведува на умирувачки ѕвезди, но црвените џуџиња не се ни блиску до крајот на својот животен век. Станува збор за релативно мали, ладни и темни ѕвезди кои своето гориво го трошат многу пополека од помасивните ѕвезди како Сонцето.

Додека животниот век на Сонцето е околу 10 милијарди години, црвените џуџиња можат да постојат со десетици милијарди, па дури и билиони години. Со оглед на тоа што вселената е стара 13,8 милијарди години, ниедно црвено џуџе сè уште нема стигнато до крајот на својот природен циклус.

Меѓутоа, постои нешто што црвените џуџиња ги прави одлични мети за некропланетологија. Ѕвездите со мала маса, како нив, брзо и ефикасно го уништуваат литиумот. Тоа значи дека секој свеж литиум што ќе се појави во атмосферата на црвеното џуџе морал да се најде таму неодамна, што го прави одличен показател за интеракцијата меѓу ѕвездата и планетата.

Анализа на ѕвездени јата

Џефрис и неговите колеги ги анализираа податоците од спектроскопското истражување Гаја-ЕСО (ГЕС), кое содржи информации за хемискиот состав на илјадници ѕвезди во Млечниот Пат.

Тие се фокусираа на ѕвездените јата бидејќи ѕвездите во едно јато се раѓаат од ист облак од материјал и обично имаат многу слични хемиски својства. Тоа е важно бидејќи црвените џуџиња брзо го уништуваат литиумот во текот на својата младост.

До староста на ѕвездите што беа проучувани овде, целиот литиум преостанат од нивното настанување требало да биде речиси избришан. Поради тоа е многу полесно да се забележи ѕвезда која дополнително добила литиум отколку што би бил случајот со изолирано црвено џуџе. Ако едно црвено џуџе во јатото има траги од литиум, а неговите сродници немаат, тоа е знак за подетална проверка.

Нашата најблиска ѕвездена сосетка, прикажана на оваа снимка од вселенскиот телескоп Хабл, е црвеното џуџе Проксима Кентаури. Се наоѓа на оддалеченост од нешто повеќе од четири светлосни години во јужното соѕвездие Кентаур.
Исклучување на други објаснувања

Откако го стеснија пребарувањето на ѕвезди кои би можеле да покажуваат литиумски потпис, им останаа 318 црвени џуџиња. Шест од нив имаа значително повеќе литиум отколку што би требало.

Следниот чекор беше да се исклучат другите можни објаснувања. На пример, една млада ѕвезда би имала повисоки нивоа на литиум, а можно е помлада ѕвезда да се „доселила“ во постојното јато. Меѓутоа, движењето и бојата на ѕвездите ја исклучија таа можност – секоја од шесте ѕвезди му припаѓаше на своето матично јато.

Друга можност беше нешто во однесувањето на ѕвездата да го спречило уништувањето на литиумот, на пример, многу брза ротација или интензивна магнетна активност. И тоа се покажа како слепа улица. Наместо да бидат необично активни, тие ѕвезди беа меѓу оние со најбавна ротација во своите јата.

Најверојатно сценарио - проголтување планети

Конечно, моделите на истражувачите покажаа дека сигналот на литиум кај секоја од шесте ѕвезди е во согласност со неодамнешното „внесување“ на тој елемент. Познато е дека малите карпести планети се чести околу црвените џуџиња и дека ѕвездите понекогаш можат да ги проголтаат.

Пресметките покажуваат дека било потребно во ѕвездата да упадне материјал со маса од три до десет Земји за да се произведе забележаниот сигнал. Тоа е приближно најјасниот доказ што може да се добие во некропланетологијата.

Ова откритие можеби и не е толку ретко. Шест од 318 ѕвезди покажаа дека 2 до 3 проценти од црвените џуџиња се проголтувачи на планети, но тоа е под претпоставка дека литиумот останува видлив подолго време. Ако литиумот брзо исчезнува, стапката би можела да биде многу поголема бидејќи временскиот прозорец во кој можеме да ги фатиме на дело е значително потесен.