Во 1982 година францускиот претседател Франсоа Митеран објавил анонимен меѓународен архитектонски конкурс за дизајн на монументална зграда што ќе ја обиколува историската оска на Париз, помеѓу „Лувр“ и Триумфалната капија. Целта била амбициозна - нова зграда што не само што ќе биде реплика на минатото, туку и модерен симбол на земјата и нејзиното време.

На конкурсот бил избран 53-годишниот дански архитект Јохан Ото фон Шпрекелсен, кој во тоа време бил речиси непознат за француската јавност. Преку ноќ, архитектот без големи достигнувања станал одговорен за најголемиот градежен проект во Франција во тоа време - проектот за „Портата на одбраната“ (La Grande Arche de la Defense).

Иако имал намера да ја изгради својата „Голема порта“ точно онака како што ја замислувал, идеите на Шпрекелсен се судриле со сложената реалност на јавните проекти: администрација, рокови, буџети, технички компромиси и, пред сè, политика. Токму овој судир на визија и систем ја формирал основата на филмот „Непознатиот човек од Големата порта“, биографска драма која се занимава не само со архитектурата како форма, туку и со архитектурата како процес.

Филмот, во режија на Стефан Демустје, е базиран на романот „Големата порта“ од Лоренс Косе и се фокусира на периодот во кој еден архитект, навикнат да ги контролира сопствените проекти, се соочува со механизмите на државата. Во оваа борба нема класични антагонисти: бирократијата, политичките интереси и техничките промени не се прикажани како зло, туку како неизбежна рамка во која се реализира големата архитектура, пишува „Патување во кино“.

Прашањето за авторството во големите проекти

Во улогата на Шпрекелсен се појавува данскиот актер Клас Банг (од „Квадратот“), кој го толкува архитектот не како херој, туку како професионалец длабоко приврзан кон сопствената идеја. Неговиот лик не се обидува да го победи системот, туку да го зачува интегритетот на проектот во системот - што се покажува како многу потешка задача.

„Големата порта“ е интересен бидејќи го поставува прашањето за авторството во големите јавни проекти. Кој е авторот кога проектот поминува низ десетици институции? Каде завршува архитектонската идеја, а каде започнува политичката одлука? И колку компромиси можат да се направат пред да се изгуби суштината на проектот?

Филмот беше прикажан на фестивали во 2025 година и имаше кинодистрибуција во Франција, но засега нема потврден датум на пристигнување во кината во регионот. Во меѓувреме, достапен е на стриминг-сервисот „Епл ТВ“.

Извор: gradnja.rs

Фото: YouTube screenshot