Официјалниот астрономски почеток на есента на северната Земјина полутопка, познат како есенска рамноденица или еквиноциум, оваа година настапува на 23 септември, во 2 часот и 5 минути по средноевропско летно време.

Секоја година во септември повторно си го поставуваме истото прашање: кога точно започнува есента, што е рамноденица и зошто пролетта, летото и зимата доаѓаат на 21. ден во месецот, а есента дури на 23-тиот?

Додека астрономите го пресметуваат точниот почеток на есента во минута врз основа на положбата на Сонцето, метеоролозите се држат до поедноставен систем заради полесно следење на статистиката и климатските податоци.

Така метеоролошката есен започнува на 1 септември и трае до 30 ноември. Се одредува врз основа на фиксни, целосни календарски месеци (септември, октомври и ноември) за метеоролозите да можат полесно да ја следат, споредуваат и водат климатската статистика.

Астрономската есен започнува на 22 или 23 септември, а завршува на 21 или 22 декември. Се одредува според точниот астрономски момент на есенскиот еквиноциум (рамноденица), односно според моментот кога Сонцето на небесната сфера го преминува небесниот екватор.

Официјалниот астрономски почеток на есента на северната Земјина полутопка — познат како есенска рамноденица или еквиноциум — оваа година настапува на 23 септември, во 2 часот и 5 минути по средноевропско летно време (CEST).

Во тој момент Сонцето на небесната сфера го преминува небесниот екватор од север кон југ. На денот на еквиноциумот Сонцето излегува точно на исток, а заоѓа точно на запад, додека денот и ноќта на целата планета траат речиси исто — по приближно 12 часа.

Што е рамноденица (еквиноциум)?

Зборот еквиноциум потекнува од латинските зборови aequus (еднаков) и nox (ноќ), а нашиот збор рамноденица е — превод. Во текот на годината Земјината оска на ротација е накленета под агол од околу 23,5° во однос на рамнината на нејзината патека околу Сонцето. Поради тој наклон, во текот на годината едната полутопка (северната или јужната) е повеќе изложена на сончевата светлина.

Меѓутоа, двапати годишно - во пролет и во есен - Земјата на својата патека се наоѓа во положба каде што нејзината оска не е наклонета кон сончевата светлина, ниту оддалечена од неа. Сончевите зраци тогаш паѓаат вертикално на Земјиниот екватор, што резултира со тоа двете полутопки да добиваат еднаква количина светлина.

Но иако називот рамноденица сугерира дека денот и ноќта траат исто (12 часа), поради атмосферската рефракција (кршењето на светлината во Земјината атмосфера) и начинот на кој го дефинираме изгревањето на Сонцето, на самиот датум на еквиноциумот денот всушност трае неколку минути подолго од ноќта.

Зошто есента започнува на 23 септември?

Во народот е вообичаено правилото дека годишните времиња започнуваат на 21 во месецот, но астрономската реалност е значително подинамична. Природните причини лежат во комбинација од календарски приспособувања и закони на небесната механика:

Земјината година не трае точно 365 дена: На Земјата за полн круг околу Сонцето ѝ се потребни околу 365 дена, 5 часа, 48 минути и 45 секунди. Нашиот календар ова „доцнење“ од речиси 6 часа секоја година го компензира со воведување престапна година на секои 4 години (со додавање на 29 февруари). Поради тоа, точниот момент на рамноденицата секоја година се поместува за приближно 6 часа напред, а во престапните години се враќа за 24 часа назад.

Елиптична патека и Кеплеровите закони: Патеката на Земјата околу Сонцето не е совршен круг, туку елипса. Според Кеплеровите закони, Земјата се движи побрзо кога е поблиску до Сонцето (во јануари), а поспоро кога е пооддалечена од него (во јули). Поради тоа годишните времиња на северната полутопка не траат исто долго — летото трае нешто подолго од зимата, што ги поместува астрономските датуми.

Варирање на датумите: Есенската рамноденица на северната полутопка не паѓа секогаш на 23 септември. Во зависност од календарскиот циклус и престапните години, есента може да започне на 22 или 23 септември, а исклучително ретко дури и на 21 или 24 септември. Но, до крајот на 21 век, есента сè почесто ќе започнува на 22 септември.