Во октомври 2025 година тимот од програмата „Кучињата од Чернобил“ (англ. „Dogs of Chernobyl“) ја извршувал својата вообичаена работа во рамките на забранетата зона во Украина - фаќал кучиња скитници за стерилизација и повторно пуштање во природата, кога наишол на три животни со сина боја.
Не станувало збор за блага нијанса или неколку дамки. Бојата ги прекривала од муцката до опашот, а луѓето што живеат во близина тврделе дека истите кучиња една недела претходно изгледале сосема вообичаено. Фотографиите набрзо се проширија на социјалните мрежи, а заклучокот до кој дојдоа повеќето луѓе беше дека радијацијата конечно се покажала, 40 години по несреќата.
Радијацијата е опасност што можете да ја видите, да ја намирисате, ниту да ја почувствувате, а човечката интуиција не е добро приспособена за закани од таков вид. Затоа често се обидуваме да ги разбереме преку некаков знак - нешто конкретно што го претставува она што самите не можеме да го перципираме.
Синото куче совршено ја исполнува таа улога. Апстрактната, статистичка опасност ја претвора во слика што можеме лесно да ја замислиме, што е, повеќе или помалку, она што децении филмови и видеоигри нè научија да го очекуваме од забранетата зона во Чернобил.
Проблемот е во тоа што радијацијата не може да ја предизвика оваа појава, и тоа од две различни причини.
„Сините кучиња“ во Чернобил не се последица на радијацијата
Првата причина е времето. Радијацијата предизвикува оштетувања така што ја нарушува ДНК, а кога таквото оштетување ќе ги погоди клетките од кои настануваат јајце-клетките и сперматозоидите, може да се пренесе на потомството.
Меѓутоа, тој процес се одвива низ генерации, а не во рок од една недела. Бојата на влакното кај возрасно куче е одредена пред неговото раѓање, па она што го променило изгледот на овие животни морало да дојде однадвор.
Втората причина е пигментот, а станува збор за дел од биологијата со кој повеќето луѓе никогаш немале причина да се запознаат.
Како што објаснуваат генетичарите од Ветеринарната генетичка лабораторија при Универзитетот на Калифорнија во Дејвис, кои детално ја мапирале генетиката на бојата на кучешкото крзно, бојата на крзното кај цицачите се заснова на два пигмента, и двата облици на меланин.
Едниот произведува црна и кафеава, а другиот црвена и жолта боја. Секое куче што некогаш сте го виделе претставува некаква комбинација од тие два пигмента, кои понекогаш можат да бидат разредени или целосно „исклучени“, давајќи сива или бела боја.
Меѓутоа, син меланин не постои.
Сината боја што ја гледаме кај другите животни во природата најчесто не е резултат на пигмент. Како што објаснува орнитологот Ричард Прам, пердувите на сојката или крилјата на сината морфо-пеперутка се обоени благодарение на микроскопски структури кои ги распрскуваат кратките бранови должини на светлината назад кон окото. Биолозите ја нарекуваат оваа појава структурна боја.
Пердувите и лушпите можат да бидат градени така што произведуваат таков ефект. Крзното, колку што е познато досега, не може. Затоа дури и она што одгледувачите на кучиња го нарекуваат „сино“ влакно всушност е разредена сива боја.
Според тоа, вистински син цицач не би бил само екстремен пример за нешто што биологијата веќе може да го произведе. Таквата боја е целосно надвор од границите на она што биологијата на цицачите може да го создаде. Тоа укажува на заклучокот дека нешто се случило со крзното на кучињата.
До истиот заклучок дошле и луѓето што биле на терен.
Зошто кучињата биле обоени во сина боја?
Фондот „Чиста иднина“, непрофитна организација која ја води програмата „Кучињата од Чернобил“, соопштил дека животните веројатно се тркалале во некаква супстанција која се задржала на нивното крзно.
Укажале и на веројатен извор во непосредна близина - стар пренослив тоалет кој се превртел и од кој истекла сина хемикалија што се користи за третирање отпад во таквите тоалети.
Ветеринарниот тим тогаш не можел со сигурност да ја потврди таа теорија, но истражувачите што работат во чернобилската зона подоцна дошле до истото објаснување. Организацијата, меѓутоа, од самиот почеток била јасна во врска со најважното - бојата не била трајна и радијацијата немала никаква врска со неа.
Ја исклучиле и можноста да се работи за нивната опрема бидејќи тимовите што ги стерилизираат кучињата ги одбележуваат третираните животни само со мала обоена ознака слична на креда на главата – нешто што ни приближно не може да доведе до тоа кучето да биде обоено од глава до пети.
Затоа преостанува единственото прашање што во оваа приказна навистина се однесува на биологијата: зошто кучето воопшто би се тркалало во таква супстанција?
Затоа што кучињата го прават тоа кога и да им се укаже можност, а се чини дека особено го прават кога станува збор за нешто со интензивен мирис. Биолозите го нарекуваат таквото однесување тркалање во мириси.
За причините за тоа однесување и понатаму се расправа.
Една теорија вели дека животното се обидува да го прикрие сопствениот мирис - или за полесно да му се приближи на пленот, или за да не го открие своето присуство.
Другата теорија е речиси спротивна: животното се обидува да го однесе мирисот назад кај остатокот од глутницата. Ниту една од овие теории сè уште не е дефинитивно потврдена, иако самиот нагон му е добро познат на секој што некогаш шетал куче покрај нешто мртво во полето.
Приказна што е можеби поважна од сините кучиња
Кучињата живеат во тоа подрачје токму поради она што се случило во 1986 година. Кога реакторот експлодирал и повеќе од 100.000 луѓе биле евакуирани, на повеќето им било кажано дека ќе се вратат за неколку дена, поради што многумина ги оставиле своите домашни миленици.
Денес во зоната живеат неколку стотици кучиња, главно потомци на тие животни, за кои се грижат и кои ги хранат работниците од централата и волонтерите.
Во таа популација навистина постои материјал за сериозни научни истражувања, но приказната е многу посуптилна.
Истражување од 2023 година, објавено во списанието „Сајнс адвансес“, покажа дека кучињата од чернобилската зона генетски се разликуваат од популациите кучиња на други места.
Сепак, сè уште не е јасно во која мера тоа е последица на радијацијата, а колку на 40 години изолација и фактот што денешната популација потекнува од релативно мал број животни.
Истражувањата на други диви животни во тоа подрачје исто така пронашле знаци за можно приспособување.
Извор:
forbes.vijesti.me
Фото:
Instagram