Според Светската здравствена организација (СЗО), горештините предизвикуваат околу 489.000 смртни случаи годишно, од кои околу 36 %, односно околу 175.000 се во европскиот регион на СЗО. За споредба, сличен број животи во светот во просек одзема грипот. Притоа треба да се има предвид дека потоплиот воздух може да задржи повеќе водена пареа, приближно 7 % повеќе за секој 1 °C затоплување.
Индивидуални разлики
Тоа се климатските фактори поради кои сè повеќе луѓе сè потешко ги поднесуваат летните горештини. Но, постојат и многу индивидуални фактори поради кои некои полесно ќе ја поднесуваат горештината, а други значително потешко.
Лука Делак, лекар од Хрватска, истакнува дека топлината и топлинските бранови претставуваат важен јавноздравствен ризик.
- Но, во ист ден, при иста температура, ризикот не е еднаков за сите. Тој зависи од возраста, здравствената состојба, лековите што лицето ги зема, работните и животните услови, но и од тоа дали лицето има можност да се разлади во текот на денот и ноќта - објаснува тој.
Границата не е 35 °C, важна е и влагата
Истражувањето на научниците од Универзитетот во Отава од 2025 година откри дека телото не може доволно ефикасно да се лади при температури од 26 до 31 °C, што е значително пониско од често споменуваниот теоретски праг од 35 °C. Тој праг долго време се сметаше за горна граница на човечката приспособливост бидејќи околината е топлински премногу блиску до температурата на телото за да може да го лади.
Делак вели дека опасноста не зависи само од бројката што ја гледаме на термометарот.
- Иста температура на воздухот може да претставува различен здравствен ризик, во зависност од влажноста на воздухот, изложеноста на сонце, ветерот, траењето на изложеноста, но и од тоа дали организмот може да закрепне во текот на ноќта. Кога температурите остануваат високи и по зајдисонце, телото има помалку можности за закрепнување од топлинскиот стрес акумулиран во текот на денот - вели тој и додава дека тоа не значи дека секое изложување на такви услови е смртоносно.
Влијание на возраста
Постарите луѓе во просек полошо ги поднесуваат горештините бидејќи послабо чувствуваат жед, крвните садови во кожата им се шират побавно и често помалку ефикасно се потат.
Сепак, Делак истакнува дека возраста сама по себе не е единствениот критериум.
- Две лица на иста возраст може да имаат различен ризик во зависност од тоа дали имаат хронични болести, какви лекови земаат, колку се подвижни, дали се дехидрирани и дали можат да се разладат. Поради тоа, важно е да се гледа не само календарската возраст на лицето, туку и неговата севкупна ранливост - објаснува Делак.
Влијание на болестите
Американските центри за контрола и превенција на болести (ЦДЦ) наведуваат дека хроничните болести, срцевите болести, лошата циркулација, дијабетесот, дебелината и некои психички болести и состојби може да ја зголемат опасноста за време на горештините.
Делак вели дека кај хроничните болести проблемот е во тоа што горештината дополнително ги оптоварува системите кои се веќе ослабени.
Влијание на телесната маса
Телесната маса е важна бидејќи масното ткиво дејствува како изолатор, а освен тоа, поголемо тело при напор и движење обично произведува повеќе топлина. Затоа, дебелината може да го отежне разладувањето на телото и дополнително да го оптовари срцето. ЦДЦ ја наведува дебелината меѓу факторите што значително го зголемуваат ризикот од болести поврзани со горештините.
Делак напоменува дека тоа не значи дека секое лице со поголема телесна маса полошо ќе ја поднесува горештината.
- Некој може да има чувство дека горештината не му пречи, но телото сепак може да биде под поголемо физиолошко оптоварување. Субјективното чувство на пријатност и објективниот здравствен ризик не се секогаш исто.
Лекови и хормони
Некои лекови може да ја намалат способноста на телото да се лади. ЦДЦ особено ги наведува диуретиците, бета-блокаторите и антихолинергиците, а во ризичните групи спаѓаат и некои антидепресиви, антипсихотици и стимуланси. Делак напоменува дека тоа не значи дека луѓето треба самоиницијативно да престанат да ги земаат пропишаните лекови за време на горештините.
Влијание на хормоналните промени
И хормоните имаат важна улога. Засилената работа на штитната жлезда може да го забрза метаболизмот, да го зголеми потењето и да предизвика чувство на неподнесување на топлината.
Во перименопауза и менопауза осцилациите на естрогенот може да ја нарушат регулацијата на телесната температура, па се јавуваат бранови на топлина, ноќно потење и посилно субјективно чувство на горештина. Кај мажите, недостигот на тестостерон исто така може да предизвика бранови на топлина и потење.
Делак вели дека промените во поднесувањето на горештината понекогаш може да бидат прв знак за некој проблем во организмот.
- Ако лицето забележи дека одеднаш многу потешко ја поднесува топлината отколку порано, особено ако се присутни и некои други симптоми како забрзана работа на срцето, прекумерно потење, замор или бранови на топлина, важно е да разговара со лекар - вели тој.
Важноста на аклиматизацијата
Луѓето што редовно се изложени на горештина често подобро ја поднесуваат. Тоа се нарекува аклиматизација. Студиите покажуваат дека по една-две недели приспособување, телото почнува порано да се поти, произведува повеќе пот и губи помалку сол. Исто така, луѓето што се во подобра физичка кондиција полесно ги поднесуваат горештините.
Делак истакнува дека аклиматизацијата не значи дека лицето станало отпорно на горештината.
Влијание на генетиката
Студиите на близнаци покажуваат дека чувството за топлина и студ е делумно наследно, генетски одредено.
Сепак, Делак вели дека кај повеќето луѓе гените не се главната причина зошто добро или лошо ја поднесуваат горештината.
- Во практиката често се поважни факторите на кои можеме барем делумно да влијаеме: хидратацијата, физичката кондиција, изложеноста на сонце, облеката, работните услови, ладењето на просторот и навременото намалување на напорот - објаснува тој.
Фото: magnific