Тетратките што Марија Кири ги користела во своето истражување се радиоактивни и по повеќе од сто години. Некои од нејзините трудови се контаминирани со радиум-226, изотоп со период на полураспаѓање од околу 1.600 години, па затоа оригиналните томови се под строги контроли за заштита од зрачење пред некој да може да ракува со нив.

По повеќе од еден век откако пишувала во нив, страниците остануваат радиоактивни. За да ги прочитате во Националната библиотека на Франција во Париз, каде што се чуваат во кутии обложени со олово, прво мора да потпишете изјава за откажување од одговорност и да облечете заштитна облека.

Ова не е само интересен факт поврзан со чувањето на предметите, туку е директна последица на физиката што токму Кири помогна да се открие.

Зошто тетратката останува опасна?

Контаминацијата е доминантно предизвикана од радиум-226, а клучниот број е неговиот период на полураспаѓање: околу 1.600 години. Период на полураспаѓање е времето потребно за половина од една радиоактивна супстанција да се распадне. По сто години, радиумот-226 едвај почнал да се распаѓа, исчезнати се само неколку проценти поради што еден век не придонел речиси ништо за страниците да станат побезбедни. Тој, исто така, се распаѓа во низа понатамошни радиоактивни производи, вклучувајќи го и гасот радон, па затоа контаминацијата не е само супстанција што мирно стои, туку мал, самообновувачки извор.

Според процените, тетратките ќе останат опасни за ракување до околу 3500 година. Мастилото и хартијата се обични, но она што се впило во нив не е.

Како се контаминира една тетратка?

Марија Кири работела со радиум и полониум со голи раце, секој ден, во време кога никој не разбирал што предизвикува таа изложеност. Таа и нејзиниот сопруг Пјер ги изолирале двата елементи во 1898 година, а таа лично го создала терминот радиоактивност, но штетноста на она со што ракувале едноставно не им била позната. Таа мешала светлечки раствори, носела епрувети со радиоактивен материјал во своите џебови, а се вели и дека чувала примерок покрај својот кревет бидејќи ѝ се допаѓал неговиот сјај.

Во таква лабораторија радиоактивната прашина се фаќа за сè: работната маса, рачките на вратите, страниците на тетратката. Не биле во прашање само нејзините трудови. Нејзиниот мебел, нејзиниот готвач и нејзината облека ја имаат истата контаминација, а нејзината стара лабораторија во Париз не беше целосно деконтаминирана сè до 1991 година, речиси 60 години по нејзината смрт.

Библиотеката ги третира тетратките како она што се - радиоактивни предмети со ниско ниво на зрачење, но со огромна историска вредност. Тие стојат во кутии обложени со олово бидејќи радиумот-226 и неговите производи на распаѓање емитуваат гама-зрачење кое обичните материјали не го запираат. Истражувач кој сака да консултира оригинал потпишува потврда за ризикот и работи под заштита. Тетратките се дел од пошироката колекција на Кири што ја чува библиотеката, достапна за научниците само под тие услови.

Запис за она што сè уште не се знаело

Во сето ова има нешто симболично и тажно. Тетратките се работниот запис на жената која ни го даде зборот радиоактивност, а тие се радиоактивни бидејќи таа ја завршила работата пред некој да ја сфати цената.

Марија Кири починала во 1934 година од нарушување на крвта, што во голема мера се поврзува со нејзината работа. Нејзините страници ќе продолжат тивко да емитуваат зрачење уште 15 века, долго откако науката што ја опишуваат стана општо позната, како физички потсетник за тоа колку ново и колку опасно некогаш било тоа знаење. До моментот кога страниците конечно ќе можат да се допрат со голи раце, тие ќе ја надживеат за речиси две илјади години.

Извор: Space Daily
Фото: Pexels